Connect with us

Ekonomia

Audiénsia Públika bá Proposta Orsamentu Retifikativu, Opozisaun Preokupa ho Presipísiu Orsamentál

Published

on

Hatutan.com,  (15 Agostu 2023), DíliParlamentu Nasionál (PN) liu hosi Komisaun Espesializada sira hahú halo audénsia públika ho Banco Central Timor-Leste (BCTL) no Konsellu Konsultivu Fundu Petrolifeiru (KKFP) kona-bá proposta Lei Orsamentu Retifikativu tinan 2023.

Diskusaun ne’ebé hala’o iha Tersa (15/08/2023), deputadu sira hosi bankada opozisaun preokupa ho Fiscal Cliff ka Presipísiu Orsamentál ne’ebé Timor-Leste sei enfrente.

Lee Mós: Governu Submete Orsamentu Retifikativu US$ 1.771.867.112 bá PN

Advertisement

Iha intervensaun diversas, Deputadu Joaquim dos Santos hosi bankada FRETILIN hateten Timor-Leste sei hasoru Presipísiu orsamentál tuir aprezentasaun ne’ebé BCTL iha katak, to’o iha tinan 2034 Timor-Leste sei hasoru problema ida-ne’e.

Parlamentu Nasionál agora ko’alia kona-bá Orsamentu Retifikativu ne’ebé sei aprova bá tinan 2023 atu IX Governu Konstitusionál bele retifika tuir nia programa prioridade sira.

“Bele identifika kauza nessesáriu atu hamosu Fiscal Cliff ne’e rasik, em termu tékniku orsamentál, tanba Estadu Timor-Leste nia reseita únika nune’e, kondisaun saida mak presiza prepara hosi kondisaun polítika finanseira nian atu Governu no Parlamentu Nasionál foti hodi assegura saida mak sei akontese iha futuru,” Joaquim dos Santos, hateten.

Alen de Fiscal Cliff ka presipísiu orsamentál, iha koriozidade atu hatene kona-bá bolatividade de fundus ou bolatividade finanseira ne’ebé dehan katak problema ida maka iha merkadu ne’e kondisaun bolatividade aas, maski retornu ne’e pozitivu, tanba ne’e BCTL presiza iha klarifikasaun serteza kona-bá ida-ne’e.

Deputada bankada PLP, Maria Angelina Sarmento hateten, to’o tinan 2034 Timor-Leste sei hasoru Fiscal Cliff ka presipísiu orsamentál no Timor-Leste sei iha defisie iha fundu petrolíferu ne’ebé sei la sustenta Orsamentu Jerál Estadu (OJE).

Advertisement

Nia afirma Previsão ne’e apresenta ona mai iha Parlamentu Nasionál desde 2020 no karik iha ona senariu foun ne’ebé bele garantia katak bele iha mudansa ba reseita ne’ebé Timor-Leste sei hetan atu nune’e too 2034 Timor-Leste bele ses husi precipício orsamental.

“Iha senáriu foun ne’ebé bele kompromete bá ita katak, ita sei liu hosi presipísiu orsamentál iha 2034,” Maria Angelina Sarmento preokupa.

Hatán ba preokupasaun sira ne’e, Vise-Koordenadór BCTL, Venâncio Maria Alves hateten, kona-bá Fiscal Cliff ka presipísiu orsamentál ne’e la’ós foin mosu, maibé iha kedan Governu sira anteriór mós iha, no Governu sira aprezenta ona senáriu análize lubuk ida ne’ebé bele hamosu Fiscal Cliff ne’e rasik.

Iha Orsamentu Retifikativu ida-ne’e mós rekoñese katak, iha tinan 2034 bá leten kuandu Timor-Leste la antesipa didi’ak bele mosu Fiscal Cliff tuir senáriu sira Ministériu Finansas aprezenta.

“Agora saida mak ita tenke antesipa ne’e iha buat barak ne’ebé liga ho polítika. Kuandu tama ona bá polítika, BCTL la tama no ida-ne’e Parlamentu Nasionál liu hosi reprezentante povu,” Venâncio Maria Alves, esplika.  

Advertisement

Fiscal Cliff ka presipísiu orsamentál bele antesipa mós liu hosi dalan empréstimu, hanesan mós nasaun seluk ne’ebé moris ho empréstimu hodi assegura resipísiu orsamentál.

Bele mós investe iha seitór produtivu sira ne’ebé bele sustenta Estadu iha futuru bainhira fundu petrolíféru laiha ona no entidade hotu-hotu presijz hanoin oinsa to’o iha ne’ebá.

Kona-bá bolatividade ne’ebé Timor-Leste enfrenta, Vise-Koordenadór BCTL dehan, bele responde ho diversifikasaun fundu petrolíféru atu bele assegura.

Prezidente Konsellu Konsultivu Fundu Petrolifeiru, Juvinal Dias hateten, Iha Rendimentu Sustentável Estimadu (RSE), nu’udár kalkulu ida ne’ebé halo atu fundu labele hotu, despeza ne’e tenke ekivale ho retornu investimentu, tanba ne’e maka experta atu hetan pursentu 3 hosi investimentu fundu petrolíféru iha merkadu finanseiru, nune’e bele uza reseita  pursentu 3 ne’e ba iha despeza orsamentál.

“Solusaun atu ita labele monu iha Fiscal Cliff ka presipísiu orsamentál maka simples de’it despeza tenke ekivale ho reseita,” Juvinal Dias esplika.

Advertisement

Fundu petrolíféru bele salva rai ida-ne’e bainhira despeza ne’e tun, maibé kuandu despeza sa’e makas liu sei la konsege salva no Timor-Leste bele tama duni ba presipísiu orsamentál.

Jornalista: Vito Salvadór  

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ekonomia

Presu Kombustivél Atuál iha Díli, Gazuliña Másimu $1.50 no Gazuleu $1.65/Litru

Published

on

By

Hatutan.com, (23 Abríl 2026), Díli- Asosiasaun TANE konsumidór  relata sira-nia supervizaun ba presu kombustível iha estasaun kombustíliuhosi sira nia pajina Facebook iha loron 22/04/2026,  públika presu atual sentru abastesimentu kombustível sira iha Díli laran hatudu katak kuaze loron ba loron, pesu kombustível sa’e ba beibeik.

(more…)

Continue Reading

Ekonomia

Governu Prepara Orsamentu Retifikatívu Bá Responde Nesesidade Urjente

Published

on

By

Hatutan.com, (13 Abríl 2026), Díli–  IX Governu konstitusionál liu-husi Ministériu Finansas (MF) halo ezersísiu no prepara  orsamentu Jerál  Estadu (OJE)  retifikatívu bá tinan 2026 hodi responde  bá krize ekonómia  no kombustivel iha Timor-Leste efeitu husi  funu iha Médiu Oriente.

(more…)

Continue Reading

Ekonomia

Aero Díli Hahú Voo Inaugural Ba Kuala Lumpur ho Pasajeiru Na’in-93

Published

on

By

Hatutan.com, (28 Marsu 2026), Díli-Empreza Airline Timroan nian, Aero Díli, Sábadu (28/03/2026), hahú voo inaugural  ba Kuala Lumpur, Malázia.

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending