Connect with us

Edukasaun

Timor-Leste Selebra Loron Nasionál Tais Hodi Valoriza Eransa Kulturál

Published

on

Hatutan.com, (12 Dezembru 2022), Díli- Timor-Leste iha nia istória selebra dahuluk loron nasionál Tais ne’ebé monu iha loron 14 fulan-Dezembru 2022.

Lee Mós : Presiza Valoriza Eransa no Konserva Kualidade Tais Tradisionál

Timor-Leste selebra dahuluk loron nasionál Tais iha loron 14 fulan-Dezembru 2022. Foto/Elio dos Santos da Costa

Selebrasaun loron tais nasionál  ne’e atu valoriza eransa kulturál ne’ebé bei-ala sira husik hela nakonu ho valor kulturál no istória bá povu Timor-Leste.

Iha selebrssaun loron nasionál Tais bá dahuluk realiza hafoin Tais hetan rekoñesimetu internasionál hosi organizasaun The United Nations Educacional, Scientify and Cultural Organization (UNECO) nu’udar patrimóniu kulturál imaterial.

Advertisement

Tema bá selebrasaun loron nasionál Tais bá tinan 2022 nian maka “Há’u nia Tais, há’u nia identidade, lori komunidade hadomi Tais”.

Diretor Jeral Arte no Kultura, Manuel Ximenes Smith hateten, Timor-Leste  selebra Loron Nasional Tais Da-huluk iha loron 14 fulan-Dezembru ne’e, ne’ebé hetan ona rekoñesimentu internasionál UNECO iha loron 14 fulan-Dezembru 2021, nu’udár patrimóniu kulturál imaterial iha lista Salvaguarda urjente.

Parlamentu Nasionál rasik hasai no aprova kedas rezolusaun Parlamentu Nasionál númeru 2/2022, 26 Janeiru, institui o dia Nasionál do Tais e aprova recomendação ao governu para o proteção e preservação do Tais, hodi defini loron 14 fulan-Dezembru nu’udár loron nasionál no bazeia bá rezolusaun Parlamentu Nasionál ne’ebé iha hateten katak apela bá Governu, eskola sira, komunidade sira no populasaun em-jerál atu organiza asaun promosaun bá tais  kada tinan iha loron 14 fulan-Dezembru.

Komemorasaun loron Nasionál Tais ba dahuluk iha tinan ida ne’e organza konjuntu husi komité Nasionál patrimóniu kulturál Imaterial Timor-Leste hamutuk ho pro-reitor asuntu estudantil UNTL no universidade privadu sira hotu.

Konferénsia imprensa bá komemorasaun loron nasionál tais dahuluk ne’ebé sei selebra iha loron 14 fulan-Dezembru 2022. Foto/Elio dos Santos da Costa

“Tais mak hena tradisionál Timor-Leste nian ne’ebé konsideradu hanesan eransa kulturál husi beiala sira no nia ezistensia transmitidu hosi jerasaun bá jerasaun,” Manuel Ximenes Smith hateten liuhosi konferénsia imprensa iha Centro Convenção Díli (CCD), Segunda (12/12/2022).

Selebrasaun dahuluk ba loron Nasionál Tais iha tinan ida ne’e sei involve soru-na’in husi mumisípiu 14, grupu moradores, estudante Universitáriu no komunidade iha sidade Díli laran ho aktividade sira hanesan feira Tais, aprezentasaun traje tradisionál, dansa tradisionál, kompetisaun pinturs, poezia, semináriu, konversa Kultural, kompetisaun pintura no atividade artistika ho karakter kulturál.

Advertisement

Smith haktuir rekerimentu aplikasaun sira bá iha UNESCO rigorozu tebes no preparasaun hahu kedas iha tinan 2019. USAID nia Projetu Turizmu ba Ema Hotu fó apoiu atu ajuda autoridade Timoroan no parte interesada sira ho dalan hotu-hotu, hahú estabele komité Nasionál ba Patrimóniu Kulturál Imateriál (PKI) atu kordena prosedimentu aplikasaun nian.

Rekerimentu UNESCO nian ida mak tenke iha involvimentu hosi parte interesada oioin hahú husi reprezentante Governu to’o ONG nasionál no grupu komunidade soru-Tais nian atu segura konsensu tomak hodi suporta aplikasaun ne’e.

Lee Mós : Governu Aprova 14 Dezembru Nu’udár Loron Nasionál Tais

Jornalista: Vito Salvadór

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Governu promove prevensaun moras la hada’et ba estudante ho manorin sira

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Trending