Connect with us

Polítika

Alkatiri Konsidera OJE 2025 Billaun $2,6 Hamosu Presipísiu Fiskál

Published

on

Hatutan.com, (07 Novembru 2024), Díli- Sekretáriu-Jerál Partidu Frente Revolusionáriu Timor-Leste Independente (FRETILIN), Mari Bin Amude Alkatiri, preokupa ho proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE)  tinan 2025 ne’ebé ho montante billaun $ 2,6.

Lee Mós: FRETILIN Lekar Governasaun Xanana Nia Erru Sira Durante 2024

Sekretáriu-Jerál Partidu FRETILIN, Mari Bin Amude Alkatiri. Foto/Elio dos Santos da Costa

Alkatiri  konsidera ida ne’e sei hamosu presipísiu fiskál tamba laiha balansu ba situasaun ekonomia no hamosu defisiénsia ka mal gastu ne’ebé sei prejudika mákina estadu ne’ebé nia fonte rendimentu mau de’it husu fundu petrolíferu.

Mari Bin Amude Alkatiri liu hosi konferénsia ba imprensa ne’ebé hala’o iha Sede Comite Central FRETILIN (CCF), Comoro, Kinta (07/11/2024),  hateten hanesan Sekretáriu Jerál Partidu FRETILIN no Lider opozisaun iha Parlamentu Nasionál hakarak ko’alia ba loron aban bainrua, hodi hato’o pozisaun kona-ba OJE tinan 2025.

Advertisement

Nia afirma preokupasaun ne’ebé hato’o relasiona ho OJE 2025 la’ós pesoál, maibé sidadaun hotu nian ba sustentabilidade prosesu dezenvolvimentu Timor-Leste nian.

“Ita hotu hatene tinan naruk tebes, ita-nia Orsamentu Jerál Estadu nia fonte boot liu mak ida de’it Fundu Petrolíferu ka Fundu Mina-rai, ita ho fonte ne’ebé iha, ita bainhira hasai osan husi fonte ne’e tenke hanoin katak ne’e tusan ida ba jerasaun tuir mai. Ita labele hanoin katak osan ne’e mai husi ita nia ekonómia ida produtiva ne’ebé bele haburas nafatin. Ita gasta osan sira ne’e tenke ho responsabilidade no investe ba iha seitór produtivu sira hodi harii garantia ba prosesu dezenvolvimentu,” Mari Bin Amude Alkatiri.

Antigu Primeiru-Ministru ne’e hatutan tuir nia vizaun OJE ba tinan 2025 laiha lójika no rasionalidade, ho Orsamentu ne’ebé la estruturadu sei hamosu atrofia ekonómika iha país ne’e, iha ne’ebé halo ema riku sira kontinua riku tamba benefisia husi osan ne’ebé iha no ema ne’ebé laiha osan kontinua hela iha miséria nia laran.

Setór importante sira hanesan Edukasaun, Saúde, Agrikultura no Ekonomia tenke sai prioridade la’ós de’it haree ba persentajen hira mak Governu, tau maibé kompromisu no seriedade ba setór sira ne’e tenke define ho klaru, iha kapasidade jestaun atu dezenvolve ho kompromisu ba tulun povu ne’e ba moris dignu.

Lidera nasional ne’e mos argumenta liután katak molok atu hakat ba oin tenke buka kampu entendimentu ida atu konsolida no unifika forsa polítika hotu, tamba laos ba pesoál ida ka rua nian maibé ba povu nia moris di’ak mak importante liu.

Advertisement

IX Governu Konstitusionál labele nakonu de’it ho promesa

Sekretáriu-Jerál Partidu FRETILIN Mari Bin Amude Alkatiri hateten IX Governu Konstitusionál labele nakonu de’it ho promesa sira kona-bá auditoria internasionál no nia hateten auditoria ne’e normal importante labele halo ida ne’e ho promesa de’it.

“Auditoria ne’e normal, mais prepara an mós atu enfrenta auditoria, la’ós halo tia auditoria no hatudu ita nia sala, ita dehan atu taka fali auditoria,” Mari Alkatiri hateten.

Sekretáriu-Jerál ne’e subliña liután katak nia parte sei la kontra auditoria no sei kolabora másimu, maibé husu atu IX Governu Konstitusionál labele ko’alia de’it ho promesa polítika sira ba manan votu maibé tenke mai ho auditoria internasionál ne’ebé dezde ko’alia ne’e, atu ba iha Tribunál prontu ba enfrenta.

Kona-ba tusan sira ne’ebé Ministériu Saúde iha ho ospitál sira iha estranjeiru ne’e responsabilidade governu no estadu nian tamba Estadu ne’e kontinuidade, se bainhira simu Governasaun ida iha buat rua importante, Governasaun ida ativu ba buat diak no tenke rezolve mos ida pasivu, laos fo sala no fo sala bei-beik, ida ne’e mak prinsípiu fundamentál husi Estadu. No kompromisu Estadu nian governu hotu-hotu tenke asume.

Advertisement

“Ha’u la’ós membru VIII Governu Konstitusionál maibé hanesan lider partidu FRETILIN Ha’u viabiliza de’it, lolos sira iha VIII Governu mak hatán ida ne’e, maibé se hakarak auditoria halo, VIII Governu ida FRETILIN viabilidade hahú sa tinan ne’e de’it,” Mari Bin Amude Alkatiri hateten.

Bankada FRETILIN sei partisipa debate to’o remata

Sekretáriu-Jerál Partidu FRETILIN Mari Bin Amude Alkatiri hateten iha semana rua ba kotuk halibur ona malu ho Bankada FRETILIN iha Parlamentu Nasionál hodi fo orientasaun liga ho debate Orsamentu Jerál Estadu tinan 2025, maibé ba Bankada tamba sira mak sei iha debate OJE ne’e tomak.

Nia afirma deside la partisipa iha debate OJE 2025 tamba bainhira partisipa, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão sei la ba tamba ne’e deside la partisipa atu Xefe Governu iha ne’ebá.

“Ha’u ohin kontinua husu ba sira iha bankada imi nia sensibilidade ne’e saida no sira hatán ona ba ha’u. Ha’u dehan imi kontinua debate, kontinua marka imi nia pozisaun.” Hateten Sekretáriu-Jerál Partidu FRETILIN Mari Bin Amude Alkatiri.

Advertisement

Nia hatutan too agora iha bankada sira informa katak FRETILIN nia pozisaun ka preokupasaun hotu-hotu Primeiru-Ministru la hatán no husik liu de’it.

“Ha’u dehan ha’u koñese nia, nia buka atu fó sala ba ema ruma, imi kuidadu ho ida ne’e.” Alkatiri hakotu.

Jornalista: Vito Salvadór

 

 

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending