Connect with us

Polítika

FRETILIN Kestiona Diskursu Prezidente Repúblika iha 20 Maiu La Hato’o Realidade Timor-Leste

Published

on

Hatutan.com, (21 Maiu 2024), Díli— Xefe Bankada FRETILIN, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, kestiona diskursu Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha ámbitu komemorasaun loron  restaurasaun independénsia bá dala-XXII (20 Maiu 2002-20 Maiu 2024) tanba la refleta situasaun rai-laran.

Lee Mós: Ramos-Horta Kondekora Liurai Brunei Darussalam Majestade H. Hassanal Bolkiah ho Medalla Grande Colar da Ordem de Timor-Leste

Xefe bankada FRETILIN iha Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Longuinhos Guterres Lopes. Foto/Dok

Aniceto Guterres  konsidera diskursu Prezidente Repúblika nian ne’e foka liubá hodi simu bainaka Liurai Sultan Brunei Darussalam, Sua Majestade Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu’izzaddin Waddaulah.

Aniceto hateten bainhira nia partisipa iha komemorasaun loron importante ne’e haree no la rona Xefe Estadu  ko’alia netik bá dezenvolvimentu la’o iha rai-laran.

Advertisement

“Ha’u lamenta distintu deputadu, horiseik 20 Maiu, ha’u la rona husi Xefe Estadu Jose Ramos-Horta, mensajen estadu nian kona-bá 20 Maiu ne’e, diskursu iha komemorasaun 20 Maiu ne’e mamuk loos, hanesan diskursu atu simu de’it bainaka,” Aniceto Guterres Lopes iha nia intervensaun iha plenária PN, Tersa (21/05/2024).

Nia afirma diskursu Prezidente Repúblika Jose Ramos-Horta nian la foka bá situasaun rai-laran, tanba hanoin buat hotu la’o di’ak hela, hodi taka falta bá konvidadu espesiál Sultan Brunei Darussalam katak, Timor-Leste nasaun dezenvolvidu ona.

“Ne’e ita hanoin katak, buat hotu la’o di’ak hela, estadu ne’e buat hotu bele di’ak, maibé ita lamenta tebes ho diskursu ne’e, tanba tinan 22 restaurasaun independénsia ita la preokupa ho situasaun iha rai-laran,” Aniceto Guterres afirma.

Diskursu Prezidente Repúblika Iha Okaziaun Selebrasaun Ofisiál ba Loron Restaurasaun Independénsia Nasionál Timor-Leste da-22.

20 Maiu 2024

Advertisement

Sua Majestade Sultaun Haji Hassanal Bolkiah husi Brunei Darussalam

Eselénsia

Prezidente Parlamentu Nasionál;

Primeiru-Ministru;

Prezidente Tribunál Rekursu;

Advertisement

Deputadu sira ne’ebé iha onra Parlamentu Nasionál;

Prokuradór Jerál Repúblika (PGR);

Membru Governu;

Sua Eminénsia Cardeál Dom Virgilio do Carmo da Silva, SDB, Arsebispu Metropolitanu Dili;

Eselénsia Xefe Estadu-Maijor FALINTIL – Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL);

Advertisement

Komandante Jerál Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL);

Provedoria ba Direitus Umanus no Justisa (PDHJ);

Distintu membru sira husi Korpu Diplomátiku,

Ajénsia Kooperasaun Internasionál,

Organizasaun Relijioza no Sosiedade Sivíl.

Advertisement

Ami kontente tebes ita halibur hamutuk hodi selebra Loron Restaurasaun Independénsia  Nasionál Timor-Leste nian ba dala 22.

Iha okaziaun espesiál ida-ne’e, ha’u hato’o ha’u-nia respeitu no benvindu ba ita-nia konvidadu onra nian ne’ebé importante tebes, sua Majestade Sultaun Brunei Darussalam, belun doben ida husi povu Timor-Leste no lider globál ida-ne’ebé di’ak tebes.

Brunei Darussalam sai ona hanesan ezemplu ida ba pás no estabilidade iha mundu ida-ne’ebé nakdoko tebes, mundu ida-ne’ebé iha inserteza no dezafiu barak liu duke serteza, mundu ida-ne’ebé la hanesan ho mundu ne’ebé ita hein bainhira didin Berlin harahun tiha ona iha loron 9 novembru 1989.

Maibé la’ós buat hotu inserteza no laiha esperansa, Brunei Darussalam hanesan fatin ne’ebé dame, ne’ebé hanesan esperansa ba mundu ne’ebé lakon esperansa ida-ne’e, hanesan ezemplu ida kona-ba oinsá Estadu Boot sira no Lider sira bele hetan no kria pás, armonia, hakmatek ba sira-nia povu.

Ha’u hanoin-hikas ha’u-nia vizita ba Brunei Darussalam iha novembru 2023 no ha’u simu ona benvindu ne’ebé estraordináriu husi Sua Majestade, membru sira husi Familia Royal no Governu, no mós husi Povu Brunei.

Advertisement

Sua Majestade Sultan Haji Hassanal Bolkiah, aleinde kaer pozisaun lideransa oin-oin iha nia nasaun ho exelente, sai hanesan ezemplu ida kona-ba lideransa no komprimisu ba pás, toleránsia no fraternidade.

Nia mós nu’udar Xefe Estadu ne’ebé mak seniór no esperiénsia barak liu iha Asosiasaun Nasaun Sudeste Áziatiku (ASEAN), nu’udar Monarku dahuluk ne’ebé fó onra ba ita ho nia prezensa, ho difikuldade no dezafiu sira ne’ebé ita-nia nasaun hasoru atu simu nia.

Ida-ne’e hatudu ninia umildade no karakter simples, lider vizionáriu ida-ne’ebé lidera misaun negosiasaun nian atu hetan independénsia ho dame ba Brunei Darussalam, ne’ebé rezulta Tratadu Amizade no Kooperasaun ho Grande Britania, hodi fó soberania tomak ba Brunei iha tinan 1984.

Timor-Leste no Brunei Darussalam iha prinsípiu hanesan no esforsu hamutuk atu promove ita-nia sidadaun sira-nia moris-di’ak. Nasaun rua ne’e hasoru dezafiu hanesan nu’udar nasaun joven, no hatudu ona reziliénsia no dedikasaun ba dezenvolvimentu umanu no ekonómiku, ho sidadaun sira hanesan sentru.

Ami hakarak kontinua halo tuir modelu dezenvolvimentu sustentavel ida-ne’e, amigavel ba ambiente, ho kualidade servisu públiku ne’ebé aas hodi fornese ba ami-nia sidadaun sira asesu ba servisu báziku sira ne’ebé hanesan sira-nia direitu.

Advertisement

Brunei Darussalam hanesan liña dahuluk ne’ebé lidera dezenvolvimentu umanu ho Indíse 0.823 – klasifikasaun 50 husi nasaun no territóriu 203 no parte husi nasaun ruanulu-resin-rua ne’ebé riku liu iha mundu ho rendimentu médiu kapitál maizumenus dolar amerikanu 31,410.

Ha’u hato’o ha’u-nia agradesimentu kle’an ba Sua Majestade tanba Nia kontinuasaun apoiu ba prosesu adezaun Timor-Leste nian ba ASEAN no ba kompromisu Brunei nian ba ita-nia viajen ba progresu no integrasaun rejionál. Apoiu ida-ne’e sai nu’udar instrumentál iha progresu ne’ebé ita halo ona iha tinan hirak liubá.

Nu’udar ita selebra loron istóriku ida-ne’e, ita renova ita-nia kompromisu atu hametin liután ligasaun entre ita-nia nasaun sira liuhusi promove kooperasaun iha setór oioin, inklui turizmu, infraestrutura bázika, edukasaun, saúde, transporte, indústria (Manufaktura no Estrasaun), agrikultura, peska, floresta, produsaun ai-han no protesaun ambientál. Ita iha kompromisu atu aproveita oportunidade sira ne’ebé oferese husi Ekonómia Verde no Azúl, hodi aliña ita-nia aan ho kompromisu sira ba ASEAN no objetivu sira husi COP28.

Ho espíritu kolaborasaun no amizade nian ida-ne’e, ami hein katak setór privadu Brunei Darussalam nian atu kolabora ho ami-nia setór privadu nasionál kona-ba empreza foun sira ne’ebé bele fó benefísiu ba ita-nia povu no promove dezenvolvimentu sustentavel iha rejiaun laran tomak.

Espera katak vizita Estadu ne’e sei fó-hanoin fali kona-ba saida mak ita bele atinje hamutuk no inspirasaun ba futuru ne’ebé naroman liután ba Timor-Leste no Brunei Darussalam.

Advertisement

Ha’u agradese ba ita hotu ne’ebé mai hamutuk ho ami iha momentu signifikativu ida-ne’e. Hein katak dame no prosperidade sempre hamutuk ho ita.

Maromak sei haraik bénsaun ba ita hotu.

Jornalista Estajiária : Zita Menezes

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending