Connect with us

Polítika

Deklarasaun Polítika Bankada FRETILIN: Tanbasá TL Seidauk Bele Manan Greater Sunrise

Published

on

Hatutan.com, (25 Marsu 2024), Díli– Bankada Parlamentár FRETILIN, Segunda (25/03/2024), halo deklarasaun polítika iha plenária Parlamentu Nasionál hodi aprezenta sira-nia duvida no kestiona projetu Greater Sunrise ne’ebé to’o ohin loron seidauk iha finalidade.

Lee Mós: Austrália Lataka Dalan Kadoras Greater Sunrise Dada Mai TL

Membru PN hosi Bankada FRETILIN, Antóninho Bianco. Foto/Elio dos Santos da Costa

Membru  Bankada FRETILIN,  Antoninho Bianco, haktuir prozisaun polítika Bankada FRETILIN nian kona-bá tratadu Fronteira Maritima ne’ebé entrega 30% Greater Sunrise bá Australia halo tiha Timor-Leste labele deside mesak, maibé tenke rona preferénsia Governu Austrália nian.

“FRETILIN husu bá IX Governu  atu espliká, tanbasá mak ita manan ona Fronteira Maritima maibé labele manan Greater Sunrise hotu? Ita manan duni ka keta ita lakon hela, maibé povu fiaar katak ita manan?,” Deputadu Antoninho Bianco haktuir deklarasaun polítika Bankada FRETILIN nian.

Advertisement

Nia espliká iha VIII Governu hahú hosi Jullu 2020 to’o 2023, iha progresu positivu lubuk tanba dokumentu esbosu Production Sharing Contract (PSC) no Joint Operating Agreement (JOA) sira kuazé iha avansadu maka’as. Purvolta, 80% husi termus legais sira iha Petroleum Mining Code (PMC ) no PSC hetan ona aliñamentu entre Sunrise Joint Venture (SJV) no Governu Austrália ho Timor-Leste.

“IX Governu nia servisu ne’e atu finaliza restu 20%,  maibé, to’o Marsu 2024 ona mós dokumentu importante rua ne’e seidauk finaliza. Bankada FRETILIN kestiona kapasidade ekipa traballu iha Ministériu Petroleu no Rekursu Mineral bá servisu ida-ne’e,” Nia lamenta.

Nia akresenta, iha tinan 2021 TIMOR GAP konklui estudu tekniku Competent Person Report (CPR)  hodi konfirma rekursu petroleum (2C Resources) iha kampu Greater Sunrise.

“Inserteza bá kampu Greater Sunrise ne’e mós mosu tanba IX Governu muda tun sa’e nia planu sira kona-bá projeitu Tasi Mane. Estudu sira bá futuru planta refinaria Betano no libertasaun rai iha futuru planta LNG iha Beaço konklui hotu ona, maibé IX Governu muda fali fatin sira ne’e bá fali Natarbora mak sei halo progresu desenvolivmentu Greater Sunrise nian sai naruk liután,” Nia espliká.

Iha fatin hanesan membru PN hosi Bankada CNRT, Gabriel Soares konsidera deklarasaun ne’e falsu iha tempu kuaresma, tanba IX Governu iha prinsípiu atu dada kadoras mai Timor-leste.

Advertisement

“Ne’ebé ne’e hanesan kanta de’it iha tempu kuarezma hanesan diabu sira dehan ka’er nia no hedi nia bá kruz mak nune’e duni, tanba povu hatene, tanba ne’e aprésia bá PM Xanana tanba konvense nasaun tomak hodi manan duni. CNRT promete ona oinsa dada kadoras mai Timor-Leste,” Nia hatán bá deklarasaun politíka bankada FRETILIN nian ne’e  iha PN.

Seluk fali, Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Áderito da Costa Hugo  ne’ebé asiste no hola parte iha plenária PN ne’e hateten, IX Governu promete ona sei dezenvolve kampu Greater Sunrise, nune’e laiha duvida atu dada kadoras mai Timor-Leste.

Jornalista Estajiária: Zita Menezes

 

 

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending