Connect with us

Polítika

FRETILIN Konsidera Subsídiu Hosi Governu Hariku De’it Importadór Foos, Povu Kontinua Halerik

Published

on

Hatutan.com, (25 Outubru 2023), Díli—Bankada FRETILIN iha Parlamentu Nasionál (PN) liu hosi Deputada Cristina Yuri Rebelo konsidera subsídiu ne’ebé Governu liu hosi Ministériu Komérsiu no Indústria (MKI) fó bá empreza importadór foos lima ne’e atu hariku de’it empreza sira no povu kontinua halerik.

Bankada FRETILIN iha Parlamentu Nasionál (PN). Foto/Elio dos Santos da Costa

Deputada ne’e kestiona tanba polítika IX Governu atu fó subsídiu bá importadór sira ne’e kompaña importadór sira mak sai manán na’in bá iha situasaun ida-ne’e, tanba Governu fó subsídiu  hodi responde ho foos item ida de’it no kuantidade limitadu, maibé alokasaun orsamentu boot bá kompañia.

Lee Mós: Ramos-Horta Prefere Governu Fó Subsídiu Direta bá Agrikultór Sira

“Tanba ita hili liu subsídiu bá importadór sira, entaun importadór mak sai fali manán-na’in bá iha situasaun ida-ne’e. Tuir loloos povu ne’e ita tenke responde prioridade. Desizaun  bá programa no prioridade saida de’it ita halo ita tenke hanoin katak, povu mak sai ita nia alvu. Povu mak tenke sai benefisiáriu bá ida-ne’e,” Cristina Yuri Rebelo hateten bá Hatutan.com iha PN, Kuarta (25/10/23).

Advertisement

Nia dehan, Bankada FRETILIN sempre kritika bá buat ne’ebé loos tanba hakarak buat ne’ebé di’ak no mai kedan ho nia prinsípiu hodi responde bá povu ne’e nian nesesidade.

Ho situasaun ne’e maka FRETILIN sujere bá Governu atu diak liu maka fó subsídiu bá agrikultór sira, hodi bele garante produtu iha tempu naruk nune’e seitór privadu sira iha rai laran mós bele kontribui bá situasaun ida-ne’e, liu liu sira ne’ebé investe iha agrikultura.

FRETILIN fó sujestaun ne’e tanba atuasaun ida agora daudaun Governu halo ne’e bá kurtu prazu nian, enkuantu problema folin foos sa’e ne’e problema globál, tanba ne’e presiza investe duni ka fó duni sbsidiu bá agrikultór sira nu’udár investimentu bá longu prazu.

Prezidente Komisaun C, Cedelizia Faria dos Santos.

Iha fatin hanesan Deputada Bankada CNRT, Cedelizia Faria dos Santos  hateten,  subsídiu ne’ebé Governu fó ne’e hanesan medidas urjénsia hodi hatun presu foos atu bele responde preokupasaun povu ne’ebé kbiit la natón atu assesu foos iha merkadu tanba impaktu hosi krize foos globál.

“Subsídiu ne’ebé ita fó ne’e la’ós fó bá tempu naruk. Tuir akordu ne’ebé Governu fó ne’e bá fulan rua de’it atu ita hein bainhira taxa ne’ebé hatun ona ne’e bele implementa. Tanba sasán sira uluk tama ne’e ita uza tiha ona 5%. Agora Orsamentu Retifikativu aprova tiha taxa 5% bá 2%. Entaun sasán sira ne’ebé mak ema sosa tiha ona ho 5% ne’e mak fa’an ona iha merkadu ho presu karun ne’e,” nia esplika.

Tanba ne’e maka, nia dehan, medida ne’ebé Governu foti ne’e hodi hein de’it prossesu ida-ne’e bainhira stock foos foun tama, kuandu uza ona persentajen ida 2,5% automatikamente Governu la fó ona bá kompañia tanba ne’e medidas ida urjénsia ka imediata atu rezolve de’it problema ida iha kurtu prazu.

Advertisement

Iha longu prazu nia hatene katak, Governu nia Orsamentu 2024 mai sei tau tán osan bá agrikultura, agrikultór sira bá hadi’ak traktór sira.

Tanba ne’e Prezidente Komisaun C Trata Assuntu Administrasaun Finansas Públiku ne’e konsidera  subsídiu ne’ebé Governu fó daudaun bá Empreza Importadór sira fó duni benefísiu bá povu.

“Presu tun ona tanba ita haree kompañia manán 0,50 centavu de’it depois kompañia ne’e mós Timoroan de’it, la’ós ema estranjeiru nian oan. Signifíka osan ne’e sirkula iha rai laran de’it,” nia hateten.

Bainhira Jornalista Hatutan.com konfirma ho Ministru Komérsiu no Indústria (MKI), Filipus Nino Pereira lakohi fó komentáriu no haruka Jornalista atu bá husu direta iha Vise-Primeiru Ministru Farncisco kalbuadi Lay.

“Ida-ne’e husu bá Ministru Assuntu Koordenadór atu ko’alia,” Ministru Filipus Nino Pereira hateten iha Palásiu Governu, Kuarta (25/10/2023).

Advertisement

Nune’e Jornalista Hatutan.com konfirma kedan ho Vise-Primeiru Ministru, Ministru Koordenadór Assuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, maibé lakohi fó komentáriu.

Vise-Ministru Komérsiu no Indústria, Augosto Junior Trindade.

Antes ne’e Vise-Ministru Komérsiu no Indústria, Augosto Junior Trindade hateten ona katak, Governu la tuur nonook, sei buka dalan hotu rezolve povu nia preokupasaun kona-bá folin foos ne’ebé kontinua sa’e iha merkadu.

“Vise-Primeiru Ministru nian intervensaun iha média, mós nia ko’alia kona-bá assuntu ida-ne’e, katak, Governu la tuur nonook. Ita buka dalan hotu atu hakmaan povu nia todan ida ne’e. Sé foos saka ida $12 iha rai-laran, maski atuál présu ne’e $17 hela, katak, oke, povu iha $12, ita iha $5. Ita tau hamutuk, hamutuk $17, ita hola,” Augosto Junior Trindade hateten bá Hatutan.com iha kna’ar fatin Servisu Fomentu-Mandarin, Dili, Sesta (13/10/2023).

“Ne’ebé ema balun ko’alia kona-bá, ouh subsídiu bá fali importadór, bá fali importadór, la’e. Subsídiu ida ne’e atu hakmaan de’it povu nia halerik ne’e. Tanba povu iha $12, Governu aumenta tán $5, hodi halo tiha bá $17,” Augosto Junior Trindade, esplika.

Vizita Supreza bá Importadór sira

Iha Tersa loron 25 Outubru 2023, Vise-Ministru Komérsiu, Augusto Junior Trindade, akompaña hosi Diretór Nasionál Regulasaun Komérsiu no Protesaun Konsumidores, Bertineti Vieira Lobo Baptista vizita supreza ba kompañia importadór sira ne’ebé durante ne’e importa foos mai iha raí laran.

Advertisement

Objetivu vizita ne’e hodi haree direta stock, prosesu fa’an no sosa foos bá kliente sira, ligadu ho planu implementasaun normalizasaun folin foos iha merkadu tuir akordu ne’ebé asina ona ho Governu.

Tuir komunikadu ne’ebé Hatutan.com assesu, iha vizita ne’e, hetan ona informasaun katak, kompañia Perisos hahú fa’an foos 20kg ho presu $9 kada saka, nu’udár parte ida hodi normaliza folin foos iha merkadu.

Iha parte seluk, kompañia Kreative Furak preparadu no iha tempu besik sei fa’an foos 20 kg ho folin $9 no kompañia Alfa Dili, Lixun ho Juxibel sei iha preparasaun hodi kompleta dokumentu balun tuir akordu ne’ebé assina ona.

Tuir Dekretu-Lei nú. 76/2023 de 29 de Setembru, Ministériu Komérsiu no Indústria nia papél mak asegura implementasaun iha terrenu, liu hosi Diresaun Nasionál Regulasaun Komérsiu no Protesaun Konsumidores, hodi halo monitorizasaun no fiskalizasaun ne’ebé rigorozu ba pressu iha merkadu.

“Tuir planu, folin foos 20kg hosi importadór ho folin $9 no negosiante sira ne’ebé atu fa’an tutan iha munisipiu ho presu $10 kada saka, la inklui Oe-cusse no Ataúro,” Hatutan.com sita komunikadu.

Advertisement

Antes ne’e kompañia importadór lima asina ona akordu ho governu liu hosi Ministériu Koordenadór Assuntu Ekonómiku iha Palásiu Governu.

Lee Mós: CLN Fa’an Foos ho Folin $12 no Loja Sira Entre $17 To’o $19

Ekipa Hatutan.com

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending