Connect with us

Nasionál

Konsellu Ministru Aprova Estrutura Orgánika IX Governu Konstitusionál

Published

on

Hatutan.com, (24 Jullu 2023), Díli—Governu liuhosi sorumutu Konsellu Ministru (KM), halo ona aprovasaun bá projetu Dekretu-Lei kona-bá estrutura orgánika IX Governu Konstitusionál nian, iha Palásiu Governu, Díli, Segunda (24/07/2023).

“Estrutura orgánika Governu Konstitusionál  IX nian ne’e, define atribuisoins ne’ebé hala’o  hosi  Ministériu ida-idak no atribui kompeténsia ba membrus Governu, tuir prioridades ne’ebé hatuur ona iha ninia Programa,” Hatutan.com sita komunikadu.

Lee Mós: Koñese Membru IX Governu Konstitusionál Periúdu 2023-2028

Advertisement

Governu ne’e konstitui hosi Primeiru-Ministru, Vise-Primeirus-Ministrus, Vise-Ministrus no Sekretárius Estadu.

Governu integra Vise-Primeiru-Ministru rua:

a) Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus no Ministru Turizmu e Ambiente;

b) Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Sosiais no Ministru Dezenvolvimentu Rurál e Abitasaun Komunitária.

Governu integra Ministrus hanesan tuir mai ne’e:

Advertisement

a) Ministru Prezidénsia Konsellu Ministrus;

b) Ministru Finansas;

c) Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun;

d) Ministru Justisa;

e) Ministru Administrasaun Estatál;

Advertisement

f) Ministru Saúde;

g) Ministru Edukasaun;

h) Ministru Ensinu Superiór e Siénsia;

i) Ministru ba Asuntus Kombatentes Libertasaun Nasionál;

j) Ministru Obras Públikas;

Advertisement

k) Ministru Transportes e Komunikasoins;

l) Ministru Komérsiu e Indústria;

m) Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska e Florestas;

n) Ministru Defeza;

o) Ministru Petróleu e Rekursus Minerais;

Advertisement

p) Ministru Interiór;

q) Ministru Solidariedade Sosiál e Inkluzaun;

r) Ministru Juventude, Desportu, Arte e Kultura;

s) Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku;

 

Advertisement

Ministru balun, bainhira hala’o sira-nia funsaun sei hetan tulun hosi Vise-Ministrus no Sekretárius Estadu:

a) Ministru Prezidénsia Konsellu Ministrus sei hetan tulun hosi Vise-Ministru Asuntus Parlamentares, Sekretáriu Estadu ba Komunikasaun Sosiál no hosi Sekretária Estadu Igualdade;

b) Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus, sei hetan tulun hosi Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Emprégu no hosi Sekretáriu Estadu Kooperativa;

c) Ministra Finansas sei hetan tulun husi Vise-Ministru Finansas;

d) Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, sei hetan tulun hosi Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN;

Advertisement

e) Ministru Justisa, sei hetan tulun hosi Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institusionál no Sekretáriu Estadu Terras e Propriedades;

f) Ministru Administrasaun Estatál, sei hetan tulun husi Vise-Ministru Administrasaun Estatál, Sekretáriu Estadu Asuntus Toponímia no Organizasaun Urbana no Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Komunitáriu;

g) Ministra Saúde, sei hetan tulun husi Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institusionál Saúde no Vise-Ministru ba Operasionalizasaun Ospitais;

h) Ministra Edukasaun, sei hetan tulun husi Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál;

i) Ministru Asuntus Kombatentes Libertasaun Nasionál sei hetan tulun hosi Sekretáriu Estadu Veteranus;

Advertisement

j) Ministru Obras Públikas, sei hetan tulun hosi Vise-Ministru infraestruturas no Sekretáriu Estadu Eletrisidade, Bee no Saneamentu;

k) Ministru Komérsiu no Indústria sei hetan tulun husi Vise-Ministru Komérsiu;

l) Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska e Floresta sei hetan tulun husi Sekretáriu Estadu Peskas, Sekretáriu Estadu Pekuária no Sekretáriu Estadu Florestas;

m) Ministru Interiór, sei hetan tulun husi Sekretáriu Estadu bá Protesaun Sivíl;

n) Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, sei hetan tulun hosi Vise-Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluzaun;

Advertisement

o) Ministru Juventude, Desportu, Arte no Kultura, sei hetan tulun hosi Sekretáriu Estadu Arte no Kultura.

Iha sorumutu konsellu ministru sira nian ne’e, halo ona mós análiza bá alterasaun dahuluk bá Lei númeru 15/2022, loron 21 fulan-dezembru, kona-bá Orsamentu Jerál Estadu bá tinan 2023 no bá Lei númeru 2/2022, loron 10 fulan-fevereiru, kona-bá enkuadramentu Orsamentu Jeral Estadu no Jestaun Finanseira Públika.

Projetu Proposta lei ne’e, aprezenta hosi Ministru Finansas, José Rodriguês Ferreira Viegas Cardoso, iha salaun sorumutu konsellu ministru nian, iha Palásiu Governu Dili.

 

Kompozisaun IX Governu Konstitusionál

Advertisement

1. Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão

2. Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay

3. Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Sosiais no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, Mariano Assanami Sabino

4. Ministru Prezidénsia Konsellu Ministrus, Agio Pereira

5. Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso

6. Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas

7. Ministru Justisa, Amândio de Sá Benevides

8. Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral

9. Ministra Saúde, Elia A. A. dos Reis Amaral

10. Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares

11. Ministru Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, José Honório da Costa Pereira Geronimo

12. Ministru Asuntus Kombatentes Libertasaun Nasionál, Gil da Costa Monteiro “Oan Soru”

13. Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal

14. Ministru Transportes no Komunikasoins, Miguel Marques Gonçalves Manetelu

15. Ministru Komérsiu no Indústria, Filipus Nino Pereira

16. Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Florestas, Marcos da Cruz

17. Ministru Defeza, Donaciano do Rosário Gomes

18. Ministru Petróleu no Minerais, Francisco da Costa Monteiro

19. Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres

20. Ministra Solidariedade Sosial no Inkluzaun, Verónica das Dores

21. Ministru Juventude, Desportu, Arte no Kultura, Nélio Isaac Sarmento

22. Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Gastão Francisco de Sousa

23. Vise-Ministru Asuntus Parlamentares, Adérito Hugo da Costa

24. Vise-Ministru Finansas, Helder Lopes

25. Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel

26. Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institusionál, Paulo Manuel da S. dos Remédios

27. Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institusionál Saúde, José dos Reis Magno

28. Vise-Ministru ba Infraestruturas, Júlio do Carmo

29. Vise-Ministru Administrasaun Estatál, Jacinto Rigoberto G. de Deus

30. Vise-Ministru Komérsiu, Augusto Júnior Trindade

31. Vise-Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, Céu Brites

32. Vise-Ministru ba Opersionalizasaun Ospitais, Flávio Brandão

33. Sekretária Estadu Igualdade, Elvina de Sousa Carvalho

34. Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Dias Ximenes

35. Sekretáriu Estadu Terras no Propriedades, Jaime Xavier Lopes

36. Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tekniku-Vokasionál, Domingos Lopes Lemos

37. Sekretáriu Estadu Eletrisidade, Bee no Saneamentu, Santos Noronha

38. Sekretáriu Estadu Arte no Kultura, Jorge Soares Cristovão

39. Sekretáriu Estadu Peskas, Domingos da Conceição dos Santos

40. Sekretáriu Estadu Pekuária, José Vieira de Araújo

41. Sekretáriu Estadu Florestas, Fernandinho Vieira

42. Sekretáriu Estadu Kooperativas, Arsénio Pereira da Silva

43. Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu, Rogério Araújo Mendonça

44. Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Komunitáriu, Mateus dos Santos Tallo

45. Sekretáriu Estadu Asuntus Toponímia no Organizasaun Urbana, Germano Santa Brites Dias

46. Sekretáriu Estadu ba Protesaun Sivíl, Domingos Mariano Reis

47. Sekretáriu Estadu Veteranus, César dos Santos da Silva.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Hatutan.com Manán Prémiu Foto Jornalístiku Di’ak Liu Ba Tinan 2026

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading
Advertisement

Trending