Connect with us

Nasionál

01 Juñu, CNE Submete Rezultadu Apuramentu Nasionál bá Tribunál Halo Validasaun

Published

on

Hatutan.com, (30 Maiu 2023), Díli-Comissão Nacional de Eleições (CNE) sei submete rezultadu provizóriu apuramentu nasionál bá Tribunál Rekursu (TR) iha loron 01 fulan-Juñu 2023 hodi halo validasaun.

Lee Mós : CNE Konklui Apuramentu Nasionál, Sei Submete Keixa Haat Bá Ministériu Públiku

CNE sei enkamiña rezultadu provizóriu ne’e tanba iha Domingu (28/05), konklui ona prosesu apuramentu nasionál durante oras 72 nia laran.

Advertisement

Prezidente CNE, José Agostinho Belo, prezide konferénsia imprensa, Tersa (30/05/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa

Haktuir bá deliberasaun númeru 4/V/CNE/2023, kona-bá aprovasaun rezultadu provizóriu Eleisaun Parlamentu Nasionál 2023, konforme artigu 48, númeru 9/2017, 5 Maiu, alterasaun da-haat bá Lei númeru 6/2006, 28 fulan-Dezembru, Lei Eleitorál bá Parlamentu Nasionál ne’ebé atribui kompeténsia bá CNE hodi halo apuramentu nasionál iha prazu oras 72 hodi elabora akta no afiksa rezultadu provizóriu iha sede apuramentu nasionál.

Hafoin termina tiha apuramentu nasionál, CNE liuhosi nia Plenáriu Extraodináriu ho unanimidade delibera no aprova akta rezultadu provizóriu bá Eleisaun Parlamentu Nasionál 2023, hodi afiksa no submete bá Supremu Tribunál Justisa nian (STJ).   

Prezidente CNE, José Agostinho Belo, liuhosi konferénsia imprensa, Tersa (30/05),  afirma, órgaun ida importante fó sai rezultadu provizóriu maka CNE. Maibé, sei iha tán tempu oras 48, sura hosi ohin (30/05) to’o bainrua (01/06) atu partidu sira sente iha reklamasaun ruma, ka iha kestaun ruma ne’ebé sira atu halo rekorre.

“Ohin fó sai, 48 oras laiha, bainrua lokraik, sasán bá ona Tribunál  Rekursu. Tanba ultima instánsia ne’ebé atu halo validasaun bá prosesu tomak ne’e iha tribunál. Maibé, dala-hira ona ita eleisaun, bá Tribunál bele to’o oras 72 bele mós la to’o, kuandu prosesu hotu limpu, la’o di’ak, klaru, no sei fó sai iha tempu ne’ebé mak determinadu,” Prezidente CNE, José Belo hateten durante fó sai rezultadu provizóriu apuramentu nasionál iha Salaun Laline Larigutu, Caicoli-Díli.

José Belo dehan, maske lei fó hatete sei iha tempu oras 48 bá partidu polítiku sira atu hato’o sira-ninia kontestasaun ruma, maibé, la’ós mós atu kuadru no líderansa partidu polítiku sira hakarak hato’o keixa.

“Sé iha keixa, tenke ho fundamentu, aprezenta buat ne’ebé di’ak, maibé, primeiru tenke fiar bá orgaun eleitorál CNE ho STAE, tanba órgaun rua ne’e, hala’o servisu bá partidu polítiku sira hotu. Tanba ParPol sira iha maka, CNE iha. Tanba ne’e maka, lalika hanoin dehan deskonfia malu. Tempu deskonfia malu ne’e liu tiha ona. Luta ne’e ita deskonfia malu maka ita susar ne’e. Sé ita hotu hamutuk rezolve la to’o oras 24 ita-nia sistema dehan Métodu D’hont, ita uza para atu haree rezultadu ida ne’e, sé mak liu barreira, sé mak la liu?. Ne’ebé, laiha ema ida aumenta, laiha ema ida diminui. Sistema automátika,” José Belo fó hanoin.

Advertisement

Reprezentante partidu polítiku sira partisipa iha konférensia imprensa, Tersa (30/5/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa

Tuir akta kona-bá rezultadu provizóriu apuramentu nasionál CNE nian bá Eleisaun Parlamentár, 21 Maiu 2023 ho nia rezultadu sira mak hanesan: Totál akta sira ne’ebé apura ona iha 1472 (100,00%).

Totál eleitór sira ne’ebé rejistadu 890.145. Totál eleitór sira ne’ebé partisipa iha eleisaun 705.693, mai hosi feto 343.278 (48,64%), mane 362.415 (51,36%). Taxa partisipasaun 79%. Totál votu sira ne’ebé válidu 692.521 (98,13).

Totál boletin sira ne’ebé abandonadu 26. Totál votu sira ne’ebé Nulu 10.387 (1,47%). Totál votu sira ne’ebé branku 2.698 (0,38%). Totál votu sira ne’ebé reklamadu 0 (0,00%). Totál votu sira ne’ebé rejeitadu 61 (0,01%).

Hosi rezultadu provizóriu apuramentu nasionál ne’e, atribui votu bá kada partidu sira mak hanesan tuir mai ne’e; PDN 597 (0,1%), PLPA 3.272 (0,5%), PLP 40.720 (5,9%), PD 64.517 (9,3%), KHUNTO 52.031 (7,5%), PVT 25.106 (3,6%), UDT 1.256 (0,2%), PUDD 21.647 (3,1%), PR 1.558 (0,2%), UNDERTIM 1.023 (0,1%), FRETILIN 178.338 (25,8%), CNRT 288.289 (41,6%), CASDT 3.170 (0,5%), MLPM 642 (0,1%), PST 2.415 (0,3%), PDC 1.261 (0,2%), no APMT 6.678 (1,0%).

Maske nune’e, partidu neen (6) de’it mak liu barreira 4%, hodi hetan asentu Parlamentár iha Paralementu Nasionál (PN), CNRT 288.289 (kadeira 31), FRETILIN 178.338 (kadeira 19), PD 64.517 (kadeira 6), KHUNTO 52.031 (kadeira 5), no PLP 40.720 (kadeira 4).

Iha akta kona-bá rezultadu provizóriu Eleisaun Parlamentu Nasionál 2023 aprova hosi Prezidente CNE, José Agostinho Belo, Vise Domingos Barreto, Sekretáriu Odete Maria Belo, no Komisáriu sira mak hanesan, Alcino de Araújo Baris, Olávio da Costa Almeida Monteiro, António Gonçalves, ho Carlito Martins.

Advertisement

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Hatutan.com Manán Prémiu Foto Jornalístiku Di’ak Liu Ba Tinan 2026

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading
Advertisement

Trending