Connect with us

Polítika

JSMP Rekomenda Pontu Haat Bá Membru Lejislativa Foun

Published

on

Hatutan.com, (26 Maiu 2023), Díli—Judicial System Monitoring Program (JSMP) iha periódu tinan 2022, kontinua halo observasaun regulár ba serbisu no funsionamentu Parlamentu Nasionál (PN) inklui hato’o hela rekomendasaun haat ba membru lejislativa foun nian.

Deskobrimentu sira JSMP nian kona-ba produtividade no funsionamentu Parlamentu Nasionál, nune’e mós kona-ba pontualidade no prezensa deputadu sira-nian iha reuniaun plenária no Komisaun nian, inklui asina livru prezensa, falta no justifikasaun sira.

Lee Mós: Eleisaun Parlamentár Sussesu, PN Kongratula Maturidade Polítika Povu TL

Advertisement

JSMP mos halo advokasia sira liuhosi hakerek paraser, komunikadu imprensa no analiza legál ne’ebé hato’o ba iha Parlamentu Nasionál, Governu no instituisaun relevante sira.

“Iha deskobrimentu JSMP nian ne’e, hatudu katak iha 2022, Parlamentu Nasionál produtivu tebes iha termu halo lei, liuliu lei importante sira. Parlamentu Nasionál, liuliu Komisaun A, involve públiku iha prosesu halo Lei, iha ne’ebé JSMP mós dala barak hetan konvite hodi hato’o paraser no halo audénsia,” Hatutan.com sita iha komunikadu.

Maski nune’e, kestaun sira hanesan pontualidade, la asina livru prezensa, falta la halo justifikasaun no falta ho justifikasaun ne’ebé lori tempu naruk la halo substituisaun nafatin akontese iha Parlamentu Nasionál.

Iha 2023, liuliu iha periódu kampaña eleitorál ba eleisaun Parlamentár 2023 nian, Parlamentu Nasionál tuir observasaun JSMP nian ladun funsiona ho di’ak tanba deputadu barak ba tuir kampaña, nune’e, la iha kuorum ba reuniaun no foti deliberasaun.

“Prátika ida ne’e la’ós akontese iha eleisaun ida-ne’e de’it, maibé akontese mós iha eleisaun sira uluk nian,” Komunikadu ne’e hateten tán.

Advertisement

Tanba ne’e, ba lejislatura tuir mai JSMP husu atu:

1) Deputadu sira bele serbisu ho pontualidade tuir oráriu kona-ba funsionamentu Parlamentu nian ne’ebé regula iha provizaun parágrafu 2 Artigu 42 Lei Nú. 15/2009 ne’ebé  prevee katak oráriu normál funsionamentu Parlamentu mak oras tuku 09:00am to’o tuku oras 18:00am. Iha dadersan hahú tuku 09:00am to’o 12:30pm meiudia no loraik hahú tuku 15:00pm to’o 18:00pm.

2) Deputadu sira asina livru prezensa plenária no Komisaun sira-nian tuir provizaun alinea d) parágrafu 1) Artigu 10 Rejimentu Parlamentu nian.

3) Deputadu atu bele halo justifikasaun bainhira falta iha sesaun plenária no Komisaun nian tuir provizaun alinea e) parágrafu 1) Artigu 10 Rejimentu Parlamentu nian.

4) Deputadu sira atu halo pedidu substituisaun temporáriu bainhira falta ka auzénsia iha tempu naruk ba reuniaun plenária no Komisaun nian tuir provizaun Artigu 5 no provizaun parágrafu 2) Artigu 4 Rejimentu Parlamentu Nasionál  nian. Nune’e, la prejudika reprezentasaun no konfiansa povu nian ne’ebé depozita ba partidu no deputadu ne’e.

Advertisement

Alende husu ba Governu no PN atu nafatin fó prioridade aas ba asuntu pendente sira hanesan alterasaun Kódigu Penál hodi adita artigu espesífiku ida kona-ba insestu atu la haree ba konsentimentu, alterasaun Kódigu Sivíl kona-ba modalidade kazamentu sivíl, Liberdade Expresaun liul-liu artigu 5 husi Lei kona-ba Liberdade ba reuniaun no manifestasaun no implementasaun Lei Protesaun Testemuña.

Jornalista Estajiáriu: Lazaro Pereira Quefi

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending