Connect with us

Nasionál

Traballadór Tinan 10 Ho Saláriu $115, KSTL Konsidera Estadu Halo Diskriminasaun

Published

on

Hatutan.com, (01 Maiu 2023), Díli— Konfederasaun Sindikatu Traballadór Timor Leste (KSTL), konsidera Estadu Timor Leste kontinua halo diskriminasaun bá traballadór timor oan sira ne’ebé serbisu iha instituisaun públiku balun, liuliu sira ne’ebé serbisu iha empreza privada sira ho durasaun tinan 10 ona, maibé simu nafatin saláriu báziku $115.

Ambiente loja Wang Zung (WZ), iha Kampung Baru Comoro, Tersa (01/01/2022).Foto/Hatutan.com.

“Traballadór sira tinan 10 nia laran manán nafatin $115. Ida-ne’e diskriminasaun boot ne’ebé Estadu Timor Leste halo ba povu ida-ne’e,” Prezidente KSTL, Almerio Vilanova hateten iha komemorasaun loron mundiál traballadór ne’ebé hala’o iha Largo Lecidere, Segunda (01/05/2023).

Lee Mós: Loron Mundiál bá Servisu Na’in Sira, Ramos-Horta Husu Respeita Direitu Servisu Na’in Sira Nian

To’o ohin loron KSTL seidauk rona Kosnellu Ministru (KM) atu halo revizaun ba saláriu mínimu maski proposta saláriu mínimu ne’e agora daudaun iha hela Gabinete Primeiru Ministru, tanba ne’e Govenu tenke fó razaun, tanbasá mak revizaun ba saláriu mínimu kontinua impede iha meza Gabinete Primeiru Ministru.

Advertisement

Prezidente KSTL husu ne’e tanba proposta saláriu mínimu ne’e liu hosi prossesu naruk tebes, liu hosi peskiza, liu hosi konsultasaun, rona liña ministeriál sira, péritu sira nia hanoin ne’ebé prosesu ne’e lubuk ida ona mak foin determina liu hosi konsensu Konsellu Nasionál Traballu.

“Maibé agora razaun saida mak Govenu kontinua impede ida-ne’e. Se ita hakarak ko’alia kona-ba moris di’ak, ne’e la’ós de’it kona-bá servisu, maibé bainhira ema ne’e servisu, ema ne’e tenke hetan rendimentu justu, tenke hetan protesaun ba ninia direitu sira, iha liberdade ida ne’e mak ita bele dehan traballu dignu,” nia subliña.

KSTL kontinua halo advokasia ba interese traballadór sira nian, halo komunikasaun ho partidu polítiku ne’ebé hakarak afavór bá povu traballadór sira nia preokupasaun, hakarak lori aspirasaun traballadór sira nian la’o hamutuk ho sira, suporta sira atu ba kaer governu duké ba sira seluk ne’ebé laiha interese atu hadi’a povu nia moris.

Tanba ne’e, KSTL konsideta komemorasaun loron mundiál traballadór tinan 2023 importante, loron ne’ebé istóriku tebe-tebes ba luta naruk traballadór sira nian iha tempu passadu, maibé luta ne’e seidauk hotu, luta kontinua to’o atinji justisa sosiál.

Iha fatin hanesan, Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta husu governu tenke garante sustentabilidade sosiál iha sosiedade traballu, hodi asegura direitu no dever kada traballadór tuir Lei no regulamentu ne’ebé Timor-Leste iha.

Advertisement

Xefe Estadu haksolok no komprimentu ba traballadór sira hotu-hotu traballadór privadu no traballadór Estadu, no mós ba emprezáriu sira hotu-hotu ne’ebé fó servisu ba traballadór sira.

“Klaru bele iha traballadór, laiha emprezáriu, tanba hanesan traballadór indepedente, nia halo atividade mesak, maibé laiha rai ida ne’ebé ha’u koñese iha mundu, rai ne’e bele ba oin, se la iha emprezáriu ne’ebé livre, se la’ós kontrolladu hosi Estadu,” Ramos-Horta hateten.

Emprezáriu ne’ebé ho nia kreatividade, nia matenek, nia osan, nia investimentu, loke fábrika, Hotel, balun halo konstrusaun, tanba Estadu direitamente labele kria fali, hanoin edifísiu ruma tenke bolu emprezáriu.

Tanba ne’e parseiru ba traballadór sira, parseiru Estadu mak emprezáriu privadu, iha rai balun ne’ebé Estadu kontrolla ekonomia Estadu, ekonomia la la’o ba oin.

“Timor sei fraku tebtebes iha ekonomia, investidór estranjeiru seidauk barak, oitoan liu mak mai. Ita nia produtividade ha’u hanoin piór liu iha Ázia ne’e Timor mak produtividade liu feriadu barak tebtebes, governu deklara feriadu tun sa’e. Produtividade traballadór nian liu liu, ita kompara ho traballadór sira iha Surabaya ka Thailándia, Xina, Timor nian araska liu. Bainhira ba Austrália, Korea du Súl, tuir sira nia regra ne’e komesa servisu badinas, disiplina,” Xefe Estadu preokupa.

Advertisement

Ramos-Horta promete atu estuda didiak Lei ne’ebé Governu halo kona-bá traballadór nian, hodi haree didiak  Lei ne’e justu duni no di’ak duni atu ajuda rai ne’e ou tanba polítika manán votus mak halo Lei.

Kona-bá ne’e Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), Alarico do Rosário hateten, iha mandatu Governu ida-ne’e sei aprova kona-bá regulamentu saláriu mínimu.

“Gover aprezenta ona Lei seguransa no ijiene iha servisu fatin, aprova ona iha Parlamentu Nasionál no Prezidente Repúblika bele promulga iha tempu badak. Iha mandatu VIII governu konstitisionál sei aprova mós regulamentu kona-bá saláriu minimu. Iha mandatu ne’e, Governu pratikamente SEFOPE halo ona aprezentasaun bá Lei sira ne’e ba MKAE atu halo alterasaun ba iha Lei Traballu,” Alarico do Rosário hateten.

Jornalista: Vito Salvadór

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending