Connect with us

Nasionál

Dezastre Naturál Hamate Ema Na’in-Tolu no Estraga Uma 26

Published

on

Hatutan.com, (03 Abríl 2023), Díli—Durante semana ida, hahú hosi loron 28 fulan Marsu to’o loron 3 fulan Abril tinan 2023, Autoridade Protesaun Sivíl (APC) rejista eman na’in-tolu mate no uma hamutuk 26 hetan estragus hosi Dezastre naturál iha territóriu nasionál.

Mota Komoro sobu uma komunidade iha área Ponte Komoro III, Sesta (30/03/2023). Foto/Cipriano Colo.

Diretór Gabinete Relasaun Externa no Komunikasaun Autoridade Protesaun Sivíl, Anacleto Caetano fó-sai dadus ne’e iha Caicoli, Segunda (03/04/2023.

Lee Mós: Dezastre Naturál Hamate Ema Ida no Estraga Uma 78

“Dadus ne’ebé ami hetan hosi Komandu Autoridade Protesaun Sivíl munisipál sira, iha dezastre naturál ho tipu haat mak ahanesan  anin boot, rai halai, ahi han uma no mos inundasaun. Iha mós ita nia maluk balun lakon vida,” Anacleto Caetano hateten.

Advertisement

Tuir dadus, iha munisípiu Ermera, Postu Administrativu Ermera, suku Estadu, aldeia Dasakina, iha loron 28 fulan Marsu tinan 2023 akontese inundasaun hodi estraga komunidade nia uma haat no iha aldeia Lizmu iha loron 28 fulan Marsu, akontese inundasaun estraga komunidade nia uma ida.

Iha suku Talimoro, aldeia Nunutua iha loron 28 fulan Marsu 2023, inundasaun estraga komunidade nia uma ida. Aldeia Bura iha loron 27 fulan Marsu 2023 inundasaun estraga komunidade nia uma ida.

Iha suku Raimerehei, aldeia Nazaré iha loron 27 fulan Marsu 2023 udan boot no rai halai estraga komunidade nia uma ida.

Suku Poetete, aldeia Samatrae iha loron 27 fulan Marsu 2023 rai halai estraga komunidade nia uma ida. Aldeia Poebun iha loron 27 fulan Marsu 2013, akontese rai halai estraga komunidade nia uma ida. Aldeia Samatrae iha loron 13 fulan Marsu 2023, anin sobu estraga komunidade nia uma ida.

Aldeia Samatrae iha loron 27 fulan Marsu 2023 akontese inundasaun estraga komunidade nia uma ida.

Advertisement

Iha suku Ponilala, aldeia Sakoko iha loron 27 fulan Marsu 2023, inundasaun estraga komunidade nia uma rua. Iha suku Humboe, aldeia Daeana iha loron 28 fulan Marsu 2023, rai halai estraga komunidade nia uma ida.

Iha suku Legimia, aldeia Sidir iha loron 27 fulan marsu 2023, inundasaun estraga komunidade nia uma ida.

Iha postu Administrativu Hatulia A, suku Taliati Leotelo, aldeia Aihatadeu iha loron 28 fulan Marsu 2023 inundasaun estraga komunidade nia uma ida.

Iha postu administrativu Hatulia B, suku Maubu, aldeia Arleu iha loron 27 fulan Marsu 2023 inundasaun estraga komunidade nia uma ida.

Iha postu administrativu Atsabe, suku Parami, aldeia Sio iha loron 27 fulan Marsu 2023, anin boot estraga komunidade nia uma ida.

Advertisement

Iha suku Bapú Leten, aldeia Ilak iha loron 13 fulan Marsu 2023 rai halai estraga komunidade nia uma ida. Iha aldeia Ilak mós iha loron 27 fulan Marsu 2023 anin sobu komunidade nia uma ida.

Iha Munisípiu Bobonaro, posto administrativu Bobonaro, suku Lour, aldeia Lalitas  iha loron 27 fulan Marsu 2023, udan no mota boot halakon inan ferik ida nia vida ho naran Milena de Jesus ho idade 65.

Iha postu administrativu Bobonaro, suku Lourba, aldeia Sordoli iha loron 1 fulan Abril 2023 udan no mota boot lori vitima na’in tolu, ida hetan ona ho kondisaun mate ho naran Tasia da Costa idade 10. Ida mak seidauk hetan ho naran Adriana da Costa idade 12. Ida fali konsege salva vida no daudaun ne’e hala’o hela tratamentu iha ospitál.

Iha akontesimentu ne’e bainhira atu selebra Domingo Ramos, ba buka ramos tahan ho nia kolega sira hakur mota no la konsege salva vida.

Komunidade halo uma iha Mota ibun Komoro besik área Ponte Komoro III, Sesta (30/03/2023). Foto/Cipriano Colo.

Iha munisípiu Baucau, postu administrativu Qeelicai, suku Afasa, aldeia Taranó iha loron 28 fulan Marsu 2023 ahi han komunidade nia uma ida.

Iha munisípiu Manufahi, postu administrativu Same, suku Holarua, aldeia Blaru iha loron 30 fulan Marsu 2023 anin sobu komunidade nia uma ida.

Advertisement

Iha Rejiaun Administrativu Espesiál Oe-cusse Ambeno (RAEOA), Sub Rejiaun Oe-silo, suku Bobometo, aldeia Qiubiselo iha loron 25 fulan Fevereiru 2023, anin boot estraga komunidade nia uma ida.

Iha postu administrativu Pasabe, suku Abani, aldeia Naetuna iha loron 25 fulan Fevereiru 2023 anin boot estraga komunidade nia uma ida. Iha aldeia Haemnanu iha loron 25 Fevereiru 2023 anin boot estraga komunidade nia uma ida.

Akontesimentu hirak ne’e iha munisípiu Baucau seidauk halo verifikasaun no seidauk fó apoiu emerjénsia. Iha mós munisípiu Bobonaro seidauk halo verifikasaun no seidauk fó apoiu emerjénsia.

Iha munisípiu Ermera balun halo ona verifikasaun no balun seidauk,  balun hetan ona apoiu, balun sidauk hetan.  Maski nune’e ekipa kontinua halo levantamentu ba dadus afetadu sira atu bele fó apoiu emerjénsia.

Iha munisipiu Manufahi parte Autoridade Protesaun Sivil seidauk halo verifikasaun no seidauk fó apoiu emerjénsia.

Advertisement

Hosi Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-cusse Ambeno (RAEOA) mós seidauk halo verifikasaun no sidauk fó apoiu emerjénsia.

“Ba hirak ne’ebé seidauk halo verifikasaun atu hetan apoiu emerjénsia tanba Autoridade Protesaun Sivil iha Munisípiu sira iha terrenu foin simu informasaun no seidauk bele tun ba fatin akontesimentu atu halo verifikasaun,” nia hateten.

Apoiu emerjensia husi Autoridade ne’e katak apoiu hirak ne’ebé liga bá Item ai-han no la’ós ai-han.

Autoridade Protesaun Sivil nia apoiu ne’e iha parte ida, bainhira evakua komunidade afetada ba fatin seguru  tenke fó hahan tasak ba sira durante loron tolu.

Tanba ne’e, apoiu rekoperasaun katak, ba hirak ne’ebé hetan apoiu hirak ne’e liu hosi re-verifikasaun atu bele kategoriza sira iha aat totál, aat natón no aat kamán.

Advertisement

“Maibé ba hirak ne’ebé hetan apoiu emerjénsia la signifika hetan rekoperasaun tanba hosi parte ne’e ita apoia imediata ba sira maibé kuandu akontesimentu henesan inundasaun, bee nakonu karik bee maran mak ita halo re-verifikasaun mak bele prosessa atu hetan apoiu iha kategoria kualkér aat totál, aat natón no aat kamán,” nia esplika.

Parte Autoridade Protesaun Sivil husu ba komunidade ne’ebé hela iha foho lolon, mota-ibun  no fatin risku sira tenke kuidadu an nafatin, ba sira ne’ebé mak atu viajen ba Munisípiu kuidadu an didi’ak.

Jornalista Estajiáriu : Lazaro Pereira Quefi

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending