Connect with us

Nasionál

Buska bá Rezidénsia Longuinhos, Primeiru-Ministru Simu Asaun Rua hosi Prezidente Repúblika

Published

on

Hatutan.com, (22 Fevereiru 2023), Díli—Primeiru-Ministru (PM), Taur Matan Ruak, simu hotu asaun  rua hosi Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, relasiona ho mandadu buska no aprrensaun bá rezidénsia  Longunihos Monteiro atuál asesór prinsipál Prezidente Repúblika nian.

Lee Mós : Xefe Kaza Militár Prezidénsia Repúblika “Mosu” iha Buska no Apreensaun iha Rezidénsia Longuinhos Monteiro

Asaun rua (2) ne’ebé Prezidente Repúblika sei foti hasoru Primeiru-Ministru relasiona ho buska no apreensaun bá  rezidénsia Longunihos Monteiro nian mak hanesan; ida) denunsia bá públiku no ida seluk (rua) hapara enkontru semanál ho Primeiru-Ministru.

Advertisement

“Ha’u iha aviaun laran ha’u responde bá Senór Ministru hateten bá Prezidente rua ne’e ha’u simu hotu, denunsia bá públiku no hapara enkontru semanal ho Primeiru-Ministru mós ha’u simu,” Primeiru-Ministru (PM), Taur Matan Ruak haktuir bá jornalista sira iha aeroportu internasionál prezidente Nicolau Lobato, Díli, Kuarta (22/2/2023), bainhira to’o fali iha Timor-Leste hafoin semana ida halo vizita ofisiál bá rai-li’ur.

Primeiru-Ministru (PM), Taur Matan Ruak to’o iha Aeroportu Prezidente Nicolau Lobato, Comoro, Díli, ho aviaun komersiál Batik Air.

Iha Kinta, 09 fulan-Fevereiru 2023, Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PCIC, sigla portgés), ezekuta mandadu  foun hosi Tribunál Distritál Díli (TDD) ho Númeru Úniku Kriminál (NUC) 0030/23/PCIC, hodi halo buska no apreensaun iha rezidénsia Longuinhos Monteiro iha Aldeia Trans, Suku Vatu Voro, Loes, Postu Administrativu Maubara, Munisípiu Liquiça.

PM Taur Matan Ruak akompaña hosi Ministru Prezidénsia Konsellu Ministru, Fidelis Manuel Leite Mangalhães ho Vise-Primeiru Ministru, José Reis, halo konferénsia imprensa hafoin to’o fali iha Timor Leste iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Díli, Sesta (22/2/2023). Foto/GPM

Iha situasaun ne’e, Primeiru-Ministru (PM) Taur Matan Ruak ne’ebé    halo hela viajen hosi Kanberra mai Darwin-Austrália, simu telefone ida hosi Ministru Prezidénsia Konsellu Ministru,  Fidelis Manuel Leite Magalhães, hodi informa katak Prezidente Repúblika preokupadu loos tan Servisu Nasional Intelijénsia (SNI) ne’ebé tutela diretamente bá Primeiru-Ministru halo pasa revista bá Longuinhos Monteiro nia uma ka rezidénsia.

Ho atuasaun ida-ne’e, Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, tatoli hela bá Ministru Fidelis Magalhães hatutan hela bá Primeiru-Ministru (PM), Taur Matan Ruak,  atu hasai tiha diretór SNI nian. Se la hasai,  informasaun ne’ebé Ministru Fidelis Magalhães hatutan katak Prezidente Repúblika foti asaun rua; ida) denunsia bá públiku no ida seluk (rua) hapara enkontru semanál ho Primeiru-Ministru.

Taur Matan Ruak haktuir, “kazu ida Loes, ha’u iha dia 09 ha’u viajen mai husi Kanberra mai Darwin, ha’u iha aviaun laran Senór Ministru Fidelis telephone bá ha’u dehan Prezidente da Repúblika preokupadu loos tanba SNI baáatu revista senór Longuinhos nia uma tanba ne’e husu bá Primeiru-Ministru hasai Diretór SNI nian, sei la hasai Prezidente halo buat rua ida denunsia ba públiku, ida seluk hapara enkontru semanál ho Primeiru-Ministru, ha’u iha aviaun laran ha’u responde ba Senór Ministru hateten ba Prezidente rua ne’e ha’u simu hotu, denunsia ba públiku no hapara enkontru semanal ho Primeiru-Ministru mós ha’u simu.”

Advertisement

Bainhira to’o  iha Darwin, Taur Matan Ruak  haruka nia Xefe Gabinete Azevedo Lourenço Marçal buka hatene saída mak akontese iha Loes no bainhira Taur Matan Ruak buka hatene kona-bá informasaun ne’e nia simu mandatu hosi Tribunál nian entaun Taur Matan Ruak hakfodak.

Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak. Foto/GPM

“Sei ida-ne’e mandatu Tribunál tanba-saida mak Prezidente fó fali ultimatu bá Primeiru-Ministru? ha’u hanoin ida-ne’e abuza poder uitoan, prapotensia uitoan hosi parte Prezidente da Repúblika nian ké labele, Prezidente  Repúblika órgaun no simbolu nasaun nian entaun tenke sukat nia komportamentu hotu ne’e nia sukat kuidadu loos labele hanesan fali coboiada demais, iha Timor ne’e laiha ema ida iha lei nia leten inklui Prezidente Repúblika, hotu-hotu iha lei nia okos, ha’u eis Prezidente ne’ebé ha’u hatene saída mak ha’u koalia, ha’u preokupa uitoan mas ita aprende dalaruma sira ne’ebé fó informasaun bá Nai Prezidente fó sala depois Prezidente envez rona ho kalma lae, bidu uluk mak entaun mak hanesan ne’e,” Taur Matan Ruak tenik.

Iha mandadu buska no apreensaun ba rezidénsia antigu Prokuradór Jerál Repúblika, Longuinhos Monteiro nian iha Loes ne’e, Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, orienta kedas Xefe Kaza Militár interinu Major Francisco da Silva ho nia adjuntu  Superintendente Polísia João Belo, bá akompaña iha terrenu.

Liuhosi entrevista ida ho jornalista sira iha fatin Inséndiu Becusse Sentru,  Díli,  Tersa, 14 fulan-Fevereiru 2023, Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, klarifika katak  prezensa Xefe Kaza Militár iha prosesu buska no apreensaun iha rezidénsia Longuinhos Monteiro nian tamba hetan autorizasaun hosi nia hanesan Komandante Supremu Forsa Armadas, maibé la’ós atu halo intervensaun bá servisu órgaun judisiál, seguransa no defeza nian.

“Prezidente Repúblika nu’udár Komandante Supremu Forsa Armada no nu’udar Prezidente bá Konselu Superiór Defeza Seguransa (KSDS), ha’u haruka atu bá haree hanesan testemuña tékniku indepedente la halo buat ida bá haree de’it,” Prezidente Repúblika José Ramos-Horta hateten.

Lee Mós : Ramos-Horta Mak Husu Xefe Kaza Militár Akompaña Buska no Apreensaun iha Rezidénsia Longuinhos Monteiro

Advertisement

Jornalista : Rogério Pereira Cárceres

 

 

 

 

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending