Connect with us

Polítika

Xefe Estadu Promulga OJE 2023 Billiaun $2,16

Published

on

Hatutan.com, (15 Dezembru 2022), Díli—PrezidenteRepúblika (PR), José Ramos-Horta promulga ona proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan 2023 ho montante $2.155.715.306.

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Foto/Elio dos Santos da Costa

Montante ne’e kompostu hosi Orsamentu Administrasaun Sentrál $1.800.000.000, Orsamentu Seguransa Sosiál $235,715.306 no Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse Ambeno (RAEOA) $120.000.000.

Lee Mós: Inkonstitusionalidade Fundu Veteranu La Afeta bá OJE 2023

Totál despeza globál billiaun $2,16 ne’e hasai ona Fundu Kombatentes Libertasaun Nasionál, billiaun $1 ne’ebé Tribunál Rekursu deklara Inkonstitusionál no ida-ne’e eliminadu hosi konta públika 2023.

Advertisement

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta promulga orsamentu ne’e hafoin konsulta ho Prezidente Tribunál Rekursu no jurista sira no simu pareser katak bele promulga duni.

“Tanba buat ne’ebé monu maka Fundu Veteranu. Entaun ba orsamentu seluk ne’e la monu. Huoi ne’e mós Fundu Veteranu ne’e ketak. Entaun, atu labele lakon tempu hodi demora, Governu iha tempu prepara ezekusaun orsamentu hahú iha loron 01 fulan Janeiru 2023 no ohin kedan promulga ona. Hatuun tiha billiaun $1 ne’e sai de’it billiaun $2-resin,” Ramos-Horta hateten iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato Bairr-Pité, Kinta (15/12/2022).

Xefe Estadu argumenta, nune’e iha Parlamentu Nasionál lalika kurizi ka saida, tanba Fundu ne’e monu tiha ona, mak ne’e ona no ohin ka aban kuandu Públika iha Jornál Repúblika ne’e mak ne’e ona.

Horta mós fo mensajen ba Governu hodi dehan la’ós kontra Governu nia ideia kona-bá Fundu Veteranu ne’e, tanba sei hanesan Governu bele esplika ba Horta, Fundu Veteranu ne’e la’ós atu fó ba Veteranu sira, maibé atu halo investimentu hodi bele hetan funan. Nune’e se di’ak liu prepara didi’ak lai, ba halo konsulta iha Parlamentu, Sosiedade Sivíl depois mak sé mak atu halo supervizaun monitoramentu ba Fundu ida-ne’e.

“Atu di’ak liu, agora tinan besik eleisaun daudaun ona halo tán ida ne’e, di’ak liu lalika. Alende Tribunál hateten Inkonstituisionál, mais depois ita haree ba oin saida mak bele halo, atu oin seluk karik mais tenke osan inan tama, ne’e mak ita bolu investimentu,” Horta esplika.

Advertisement

Proposta OJE 2023 mak Primeira OJE ne’ebé Oitavu Governu Konstitusionál prepara bazeia ba regras orsamentál foun aprovadu hosi Lei Enkuadramentu Orsamentál ne’ebé mak promulga ona hosi Prezidente Repúblika sesante, Francisco Guterres Lú-Olo iha fulan-fevereiru tinan ida-ne’e.

Dollar Amerika. Foto/google

Iha OJE 2023 kontempla ona Orsamentu tuir Programa no alokasaun orsamentu ba prioridade nasionál ne’ebé mak defini ona iha Lei das Grandes Opções do Plano 2023 ne’ebé mak promulga husi Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta iha fulan-juñu liubá.

Orsamentu Estadu ba tinan oin Governu dezeña ho lema “Investimentu Produtivu no Kresimentu Inkluzivu ba Jerasaun Futuru” – ne’ebé aprezenta distribuisaun rekursu nasionál ne’ebé justu no ekuitativu hodi mellora prestasaun servisu, rekuperasaun ekonómiku no reziliénsia, promove kresimentu ekonómiku ida ne’ebé inkluzivu no sustentavel iha mediu prazu.

Orsamentu ne’e mós Governu dezeña bazeia ba Objetivu Estratejiku husi Oitavu Governu Konstitusionál atu fornese sidadaun sira: Oportunidade atu iha moris saudável, seguru no moris naruk; Asesu ba koñesimentu, teknolojia no inovasaun; no Asesu ba rekursu sufisiente hodi garantia vida moris ne’ebé dignu.

Orsamentu ne’e aprovadu iha Parlamentu Nasionál liuhosi sesaun Plenária iha loron 17 fulan-novembru iha finál globál Proposta OJE 2023 ho votu a favor 42 (64%), Kontra 21, no Abstensaun 2.

Jornalista: Vito Salvadór

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending