Connect with us

Polítika

Loron 07 Dezembru, Istória Moruk Povu Timor-Leste

Published

on

Hatutan.com, (07 Dezembru 2022), Díli- Loron 07 fulan-Dezembru, sai hanesan loron istória “moruk” bá Timor-Leste tamba iha loron ida-ne’e mak Indonézia halo invazaun mai  Timor-Leste ho nia  konsekuensia, timoroan rihun mate, barak dadur, barak desterra, hamlaha  to’o 1999.

Lee Mós : 47 Tahun Setelah Invasi, Timor-Leste Surga yang Hilang dari NKRI

Sunu-lilin no kari ai-funan hodi hanoin hikas no fó ondra bá eroi sira ne’ebé mate iha loron invazaun Indonézia nian mai Timor-Leste. Foto/Elio dos Santos da Costa

Ministru Justisa (MJ), Tiágo Amaral Sarmento hateten, tinan 24 nia laran dadur sira hetan torturasaun, hetan violasaun direitu umanus no la hetan liberdade nu’udár  umanu.

Memória moruk pasadu ida-ne’e labele monu leet de’it maibé, tuir Governante ne’e katak, tenke prezerva ho didi’ak nu’udár memória moris hosi jerasaun otas bá otas.

Advertisement

Ministru Justisa Tiágo Amaral Sarmento, hateten nu’udár nasaun independente no soberanu tenke sadere, kesi-metin an, helik an bá istória pasadu hodi projeta futuru ida ne’ebé nabilan hodi prevene labele akontese fali hanesan pasadu.

“Ha’u iha esperansa, ha’u fiar katak fatin ida-ne’e antigu Komarka Balide-Díli, sai dunik memória moris hodi fó testemuña ne’ebé boot bá jerasaun foun no jerasaun futuru,” Ministru Tiágo Amaral Sarmento hateten iha ámbitu serimónia  lansamentu bá jardín Memória Viva iha Antigu Komarka, Balide, Díli, Kuarta (07/12/2022).

Iha antigu komarka Balide, iha ne’ebé mártires barak fakar raan bá rai ida-ne’e no bá sobrevivente no eis prizioneiru sira ne’ebé sei moris, vítima iha fatin ida ne’e, hodi hanoin kona-bá istória pasadu prizioneiru polítika sira nian.

 Diretór Ezekutivu Asosiasaun dos Eis Prizioneiru Polítiku (ASSEPPOL)  Martino Rodrigues Pereira, hateten ASSEPPOL sei halo advokasia ho Estadu hodi nune’e bele hili loron 07 fulan-Dezembru hanesan loron ne’ebé dedikadu bá prizioneiru polítika sira atu bele fó onra ba sira ne’ebé mate no bá prizioneiru polítiku hotu ne’ebé sei moris hodi kontinua hatutan istória bá jerasaun sira.

Dadur sira ne’ebé hetan torturasaun, terus no mate iha prizaun durante luta bá ukun an ne’e, tuir nia, hanesan fundasaun ida bá Timor-Leste nia luta bá ukun an.

Advertisement

jardín Memória Viva iha Antigu Komarka, Balide, Díli. Foto/Elio dos Santos da Costa

ASSEPPOL mós husu atu Estadu tau matan bá sobrevivente sira liuliu bá eis prizioneiru sira ne’ebé sei moris ho kondisaun vulneravel, atu nune’e, sira bele moris ho dignu tuir prinsípiu ukun rasik an.

Tuir dadus ne’ebé iha hosi Sentru Nasional Chega!,Institutu Publika  (CNC!I.P) total prizioneiru polítiku sira besik  20.000 no ida ne’ebé ASSEPPOL buka tuir hetan ona 6.000 liu.

Hafoin serimónia inaugurasaun bá jardín Memória Viva iha Antigu Komarka Balide, membru ASSEPPOL hala’o marxa hodi bá sunu-lilin no kari ai-funan iha tas-ibun Portu Díli.

Jornalista: Vito Salvadór

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending