Connect with us

Polítika

Hafoin PN Kansela Sosa karreta Foun, Reitór UNPAZ Organiza Estudante Ejize-tán Alterasaun LPV

Published

on

Hatutan.com, (15 Novembru 2022), Dili—Durante loron hirak nia laran, Aliansa Maubere Nasionál (AMN), organiza manifestasaun pasífika kontra desizaun Parlamentu Nasionál (PN) ne’ebé atu sosa karreta foun ho lap top ba deputadu sira, no konsege kansela duni, no iha loron tuir mai, Reitór Universidade da Páz (UNPAZ) Adolmando Amaral organiza hikas estudante 200-resin hodi fó apoiu liu tán ba AMN hodi ejize atu halo alterasaun ba Lei Pensaun Vitalisia (LPV).

Reitór Universidade da Páz (UNPAZ) Adolmando Amaral organiza hikas estudante 200-resin hodi fó apoiu liu tán ba AMN hodi ejize atu halo alterasaun ba Lei Pensaun Vitalisia (LPV), Tersa (15/11/2022).

Adolmando Amaral durante intervensaun iha resintu Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) husu bá reprezentante povu, atu hasai tiha osan ne’ebé tau bá sosa karreta foun, hodi aloka fila-fali bá programa sira ne’ebé iha ligasaun liu ho nesesidade moris povu Timor-Leste nian.

“Ezíje bá deputadu sira atu kria lalais ajenda kona-bá diskusaun Lei Pensaun Mensál Vitalísia, ne’ebé promete dezde tinan lima bá kotuk, infelizmente to’o oras ne’e PN seidauk iha vontade hanoin atu aselera bá alterasaun ka halo mudansa,” hateten.

Adolmando Amaral kestiona mós kona-bá konteúdu hosi lei balun ne’ebé mak PN halo, kona-bá distánsia bá manifestasaun nian, ne’ebé mak limita estudante no manifestante sira halo demonstrasaun tenke distánsia metru 100, dook hosi edifísiu órgaun soberanu hanesan PN.

Advertisement

“Dook metru 100 ne’e mós la edukativu. Ita-boot sira labele ameasa, sira mai iha ne’e, hato’o aspirasaun, atu fó hanoin, la’os krítika, la’os kontra,” ko’alia ho lian makas.

Iha biban hanesan, Portavós AMN, Gaspár Maugamu ho lian maka’as husu atu deputadu sira ne’ebé reprezenta povu kbiil laek, labele halo lei ne’ebé lori privilejiu ba sira nia aan.

“Sira-nia saláriu boot, direitu regalia, simu tán karreta luxu, mais lívre hosi pagamentu bá eletrisidade. Povu Maubere ninia saláriu, $115 de’it sira-nian saláriu boot, maibé, obriga povu tenke selu eletrisidade,” portavós AMN ne’e, subliña.

PNTL Tenta Impede

Membru Polísia Nasionál Timor Leste (PNTL), munisípiu Díli kaptura manifestante ida hosi Aliansa Maubere Nasionál (AMN) bainhira mosu konfrontu entre polísia ho manifestante iha arredór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Díli, 15 Novembru 2022. Manifestasaun ne’e hala’o tanba kontra desizaun Parlamentu Nasionál (PN) atu sosa karreta foun ho lap top ba deputadu sira. Foto: Elio dos Santos da Costa/Hatutan.com.

Iha inísiu demonstrasaun pasífika ne’e, Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) Komandu Munisipiu Dili, liuhosi Segundau Komandante, Superintendente Polisia, João Sanches ho Komandante Operasaun Dili, Inspetór Xefe Polisia, Delfin da Silva, inklui membru sira, tenta atu hapara manifestante sira, tanba distánsia manifestasaun ne’e besik liu resintu órgaun soberanu Parlamentu Nasionál.

“Bá maluk koordenadór sira, ha’u iha buat rua de’it mak atu hatete bá imi. Ida, la autoriza halo manifestsaun iha ne’e. Segundu, imi bele halo, maibé, imi deside fatin seluk. Tuir ami komandu operasaun, imi bele bá halo iha jardim 05 de maiu, iha leten. Só ida ne’e mak ami hakarak atu hato’o. Ha’u repete fali, manifestasaun halo iha ne’e, la autoriza,” Komandante Operasaun Dili, Inspetór Xefe Polisia, Delfin da Silva, halo intervensaun.

Advertisement

Razaun seluk, Komandante Delfin da Silva dehan, reitór UNTL la fó fatin bá estudsante sira atu halo manifestasaun.

Ida seluk, tuir Lei númeru 01/2006, artigu 5, pontu 6, hateten distánsia manifestasaun ne’ebé estudante sira halo, besik liu bá iha edifísiu orgaun soberanu PN nian.

“Ho ida ne’e, la fó fatin bá ita boot sira. Tanba ne’e, ita la taka dalan, koopera hamutuk, imi bá halo demonstrasaun iha jardim 05 de maiu, ami prontu atu asegura imi nia atividade,” komandante Delfin da Silva, hateten tán.

Responde bá intervensaun PNTL nian ne’e, Portavós Aliansa Maubere Nasionál (AMN), Gaspár Maugamu, esplika Kampus UNTL laiha ligasaun ho servisu autoridade polisial nian, tanba estudante sira uza demokrasia kampus. Signifika, diálogu ne’e entre estudante UNTL ho reitór UNTL, sira prosesa ona sasán ne’e.

Segundu, kona-bá lei artigu 05, primeiru, AMN nia pozisaun la konkorda ho lei ne’e en-partikulár artigu ne’e, tanba mais de metrus 100 hosi arredór, PN ne’e sai tiha fali fatin ida ne’ebé mak ditadura, laiha Liberdade reuniaun no expresaun iha ne’e.

Advertisement

PN Kansela Sosa Karreta Unidade 30

Proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan 2023 hetan ona aprovasaun hosi Parlamentu Nasionál (PN) iha jeneralidade ho votus a favór 40, abstensaun 24 no laiha votu kontra, Kuarta (09/11/2022).

Antes ne’e iha loron 11 fulan novembrui 2022, PN  deside ona kansela sosá karreta pajero sport unidade  30 ba deputadu sira, tanba halo ona alterasaun liuhosi propoósta  númeru 14 ne’ebé proponente sira aprezenta iha diskusaun espesiálidade no maiória afavór.

PPN, Aniceto Lopes fo sai rezultadu votasaun propósta númeru 14 ho rezultadu afavór 38,  kontra 1, no abstensaun 20, ho nune’e  proposta númeru 14  pasa.

Molok tama bá votasaun, proponente propósta númeru 14, Deputadu Bankada Fretilin, Mariano Fatubai Mota, hateten, proponente númeru 14 ho hanoin ne’ebé durante ne’e halo observasaun katak kuaze maiória Deputadu mós la konkorda atu hola karreta bá depuatdu sira iha Sexta-lejizlatura.

Tanba ne’e mak proponente ho hanoin ida atu redús Orsamentu ho montante millaun $1.950, ne’ebé mak aloka atu ba sosá 30 ba deputadu sira Sexta lejislatura.

Ho alterasaun ne’e maka orsamentu ho montante rihun $771,508 ne’e, aloka fali bá iha Boa-governasaun instituisionál no sub-programa jestaun instituisionál, ho atividade atu apoia bá estabelesimentu no funsionamentu tribunais superiór.

Advertisement

Ida seluk maka atu aloka rihun $178,492 hodi halo selebrasaun akordu entre Parlamentu Nasionál ho  Dewan Perwakilan Rakyak Repblik Indonézia (DPRI), ida-fali montante millaun $1 ne’ebé mak atu aloka ba fundu Infraestrutura iha aktividade foun ne’ebé mak atu konstrui edifísiu Parlamentu Nasionál,  ne’ebé iha dezembru presiza ona halo estudu no dezeñu.

Razaun fundamental seluk hodi halo proposta númeru 14 ne’e, tanba proponente haree mós katak, iha inísiu debate jeneralidade Prezidente Parlamentu pronúnsia ona katak la konkorda mós atu sosá karreta iha tinan oin 2023.

Antes ne’e Deputadu sira aprova orsamentu millaun $1-resin ne’ebé aloka ba sosa karreta foun 30 ba deputadu sira, liuhosi diskusaun no aprovasaun ba propósta orsamentu privativu Parlamentu Nasionál nian ba tinan fiskál 2023.

Hosi totál orsamentu millaun $1.950 ne’ebé aloka ba sosá karreta foun ne’e, kada karreta tuir loloos atu sosá ho folin rihun $65. Proposta sosá karreta ne’e hetan aprovasaun ho votus a favor 45, kontra ida no abstensaun 11 iha momentu diskusaun Jeneralidade OJE tinan 2023.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Trending