Connect with us

Polítika

Ramos-Horta Ko’alia Problema Mundiál no Pás iha Semináriu Internasionál g7+

Published

on

Hatutan.com, (04 Novembru 2022), Díli– Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta hateten, ema hotu iha responsabilidade atu servisu hamutuk hodi kontribui bá hametin dame no luta bá dezenvolvimentu.

Lee Mós : Portugál Atribui Medalla Órden de Camões ba Ramos-Horta

PR Ramos-Horta sai oradór prinsipál iha semináriu internasionál g7+ iha Lizboa, Portugal. Foto/GPR

Prezidente Repúblika José Ramos-Horta hato’o lia hirak ne’e bainhira partisipa iha semináriu ho tema “Meza Redonda a Nova Orden Mundiál” ne’ebé organiza direita hosi Sekretariadu Permanente  g7+ iha Lisboa, Portugal.

Hanesan oradór prinsipál iha semináriu internasionál g7+ ne’e,  Xefe Estadu aprezenta perspetiva kona-bá servisu hamutuk, kontribui hametin dame no luta bá dezenvolvimentu hodi hasai povu husi konflitu.

Advertisement

 Komunikadu imprensa ne’ebé Hatutan.com asesu hosi Palásiu Prezidensiál, Sesta (04/11/2022), relata kona-bá semináriu ne’e hodi refleta ba konjuntura polítika mundiál no kontribui bá halo reflesaun kona-bá realidade hodi halo mudansa.

Premiadu Nobel da Paz husu bá  nasaun membru Organizasaun Nasoins Unidas (ONU) no organizasaun importante sira, atu kontinua hamutuk atu husu bá Rúsia hodi  hapara funu hasoru Ukránia hodi labele fó impaktu bá estabilidade ekonómika mundiál.

Iha okaziaun ne’e,  Xefe Estadu mós fahe esperiénsia kona-bá luta ba ukun rasik an durante tinan 24 nia laran no perkursu istoriku ne’e  sai ezemplu bá mundu, hodi harii dame entre nasaun no povu liu hosi prosesu rekonsiliasaun.

Xefe Estadu hanesan ema koñesidu iha diplomasia bá pás no iha influénsia makas iha ONU, inspiradór iha domíniu rekonsiliasaun, husu atu fahe experiénsia no perspetiva kona-bá “rumo a Nova Ordem Mundiál”, hodi harii Estadu reziliente no foka bá dezenvolvimentu.

Ramos-Horta mós agradese prezensa husi ninia omólogu Marcelo Rebelo de Sousa iha simeira Altu Nível kona-bá prevensaun konflitu iha mundu multipolar, hanesan perspetiva ne’ebé Organizasaun g7+ organiza iha final Reuniaun Asembleia Jerál ONU ba dala-70 organiza iha loron 23 fulan-Setembru tinan ne’e iha Nova Iorke.

Advertisement

Nia mós refere bá relatóriu husi OCDE tinan 2022 ne’ebé klasifika nasaun 60 hanesan frajil, husi númeru ne’e nasaun 15 mak frajil liu no 9 husi ida ne’e mak forma Grupu g7+ hamutuk ho nasaun 15 seluk.

Preokupasaun seluk ne’ebé  Ramos-Horta aprezenta mak hamlaha alarmante iha Repúblika Sentru Afrikana, Chade, Congo, Madagaskar no Iemen no provizoriamente alarmante liu mak iha Burundi, Somália, Sudaun do Súl no Síria.

“Dadus kona-ba seguransa alimentar no nutrisional iha mundu iha tinan 2022 hatudu katak, iha tinan 2021 númeru ema ne’ebé mak sofre nutrisaun krónika aumenta ba millaun 825. Impaktu ida ne’e, akontese iha Áfrika, Súl Saara, Súl Ázia, Amérika Sentrál no mós súl no seluk tan,” Prezidente Repúblika José Ramos-Horta hateten.

Iha fatin hanesan, Sekretáriu Jerál g7+, Helder da Costa ne’ebé reprezenta  Pessoa Eminente g7+, Kay Rala Xanana Gusmão agradese Prezidente Ramos-Horta ne’ebé fahe matenek hodi fanun mundu tomak hodi luta ba dame.

“Relevánsia hosi tema ne’e bele kontribui bá halo reflesaun kona-bá realidade, ne’ebé sai hanesan palku bá ita-nia esperansa, ne’ebé mak bele promove mudansa bá realidade di’ak ka pelo menus promove mudansa hodi hadi’a realidade ida ne’e,” Helder da Costa hateten.

Advertisement

Semináriu ne’e partisipa mós husi delegasaun nasaun membru organizasaun g7+, inklui nasaun G20 sira hanesan  Finlandia, Indonézia no Austrália no parseiru observadór internasionál.

Nasaun frajil hirak ne’ebé halibur no sai membru iha  g7+ hamutuk na’in 19, kompostu husi Timor-Leste, Afeganistaun, Brundi, Costa du Marfim, Etiópia, Guinea, Giné-Bissau, Haiti, Illa Salomon, Libéria, Nepal, Papua Nova Giné, Repúblika Centrafricaina, Repúblika Demokrátika Congo, Serra Leone, Somália, Sud-Sudaun, Tchad, ho Togo.

Jornalista: Vito Salvadór

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending