Connect with us

Polítika

CNC Prezerva Arkivu Istóriku 55.000-Liu

Published

on

Hatutan, (21 Janeiru 2022) Dili– Centro Nasionál Chega!, Institutu Públiku (CNC!,I.P)  prezerva arkivu audio, surat-tahan no fotografia hamutuk 55.000-liu kompostu husi violasaun direitus umanus, istória rezisténsia, polítika, relasaun esterna, apoiu komunidade internasionál liu husi karta no operasaun militár Indonézia iha Timor Leste durante periodu konflitu 1974-1999.

Diretór Ezekutivu Centro Chega!, Hugo Maria Fernandes. Foto/CNC

Arkivu hirak ne’e mai husi Komisaun Akollamentu Verdade no Rekonsiliasaun (CAVR, sigla portugés), Komisaun Verdade no  Amizade (CVA), inklui CNC ne’ebé simu husi entidade no organizasaun iha rai-laran no rai-li’ur.

Arkivu hirak ne’e iha kategoria rua, primeiru iha arkivu balun ema seluk bele asesu no segundu arkivu ne’ebé ema seluk seidauk bele asesu relasiona ho entrevista ho lider ne’ebé lidera funu durante 1974, iha dokumentu balun  labele fó sai, tanba iha sensibilidade polítika ne’ebé seidauk permite no ema seluk seidauk prontu atu simu faktu ne’ebé akontese no bele prejudika estabilidade.

“Iha kategoria arkivu balun ema bai-bain nian ne’ebé sidauk bele publika maka hanesan violasaun seksuál inklui mós entrevista ho lider funu nian tanba iha sensibilidade polítika no bainhira la kontrola bele fó risku tanba iha funu buat hotu-hotu la’ós lao di’ak de’it,” Diretór Ezekutivu CNC, Hugo Maria Fernandes, ba jornalista sira, hafoin halo abertura ba workshop diseminasaun arkivu istóriku CAVR iha edifísiu CNC Balide, Sesta (21/01/2022).

Advertisement

Hugo afirma to’o agora Timor-Leste seidauk iha lei kona-bá arkivu nasionál, liu-liu enkuadramentu jurídiku hodi fó protesaun ba arkivu ne’ebé iha, maske CNC halo ona esforsu hodi lori lei ne’e aprezenta iha Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), maibé to’o agora seidauk iha rezultadu, tanba ne’e, CNC utiliza lei arkivu husi padraun internasionál hodi determina durasaun tempu ba publikasaun arkivu ne’e rasik hodi fo determinasaun ba arkivu ne’ebé bele loke depois  tinan 25 to’o tinan 50.

Jornalista: Carmelita Isaac

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending