Connect with us

Polítika

Baze Hosi Subsídiu ba Idozu no Inválidus

Published

on

Hatutan.com, (23 Dezembru 2021), Díli—Iha 10 dezembru liubá, ho kbiit husi artigu 88, númeru 4, Konstituisaun RDTL, Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo, promulga  alterasaun ba  Dekretu-Lei n°19/2008, 19 juñu – Subsídiu Apoiu ba Idozus no Inválidus (SAII).

Avô feto ne’ebé hatutan moris iha Loja ninin ida iha Dili, perante ambiente Natal, Kinta (23/12/2021) Foto/Hatutan.com.

SAII tama iha rejime la’ós kontributivu. Rejime ida ne’e finansia husi Estadu de’it atu garante rendimentu mínimu ba ita-nia idozu sira  no ba sira ne’ebé labele duni servisu tanba iha problema saúde ka defisiénsia ruma. Rejime ida ne’e permite fó protesaun netik ba grupu vulnerável rua ne’e, biar oituan de’it.

“Bainhira Dekretu-Lei ne’e hahú implementa iha tinan sanulu resin tolu liubá, Timor-Leste seidauk hatuur rejime seguransa sosiál.  Maibé, diploma ne’e determina tiha ona kondisaun espesiál ida: Katak benefisiáriu labele simu subsídiu protesaun sosiál dala rua husi Estadu,” Komunikadu hosi Prezidénsia Repúblika, Kinta (23/12).

Iha tinan 2016,  liuhusi Lei n.º12/2016,  Estadu Timor-Leste harii Rejime  Kontributivu  Seguransa sosiál (RKSS). Rejime  foun ne’e  finansia husi parte rua: husi kontribuisaun traballadór ida-idak nian (4% husi nia total saláriu fulan ida) no  husi ninia entidade empregadora (6% husi traballador nia saláriu fulan ida).

Advertisement

Rejime foun ne’e fó protesaun di’ak ba traballadór sira no sira-nia família bainhira  lakon rendimentu traballu. Seguransa Sosial substitui (pelu menus parte balun) rendimentu traballu ne’ebé lakon,  liuhusi prestasaun sosiál.

Nune’e, traballador sira ne’ebé mak la simu saláriu ho razaun (lisensa maternidade, moras, invalidés no reforma), sei simu fali prestasaun sosial ne’ebé permite  sira hetan rendimentu mínimu hodi kontinua sustenta-an no sira-nia família. Bainhira traballador-kontribuinte  mate, ninia família sei simu prestasaun sosiál/ pensaun sobrevivénsia).

Tanba Timor-Leste hatuur ona Rejime Kontributivu Seguransa Sosiál liuhusi Lei n°12/2016, Governu tenke haree filafali Dekretu-Lei ne’ebé fó tiha ona direitu ba Idozu no Inválidu sira simu subsídiu protesaun sosiál, atu evita selu dala rua.

Kona-ba medida protesaun sosiál ba situasaun rua ne’e, Governu mós tenke haree  Dekretu-Lei n°17/2017 refere ba Rejime Jurídiku ba Pensaun Invalidéz no Vellise iha ámbitu Rejime Kontributivu Seguransa Sosiál (RKSS). Haktuir rejime kontributivu ne’e, benefisiáriu sira ne’e mak: Eis-Traballador sira ne’ebé otas 60 (idade mínimu)/Idozus;

Eis-Traballador sira ne’ebé tama iha situasaun invalidéz:  labele ona servisu  tanba kauza fízika ka mentál ruma mosu ho asidente traballu ka moras ruma relasiona ho profisaun.

Advertisement

Ho alterasaun ba Dekretu-Lei n°19/2008, Subsídiu Apoiu ba Idozu ka Inválidu ida, selu tuir kondisaun tuir mai:  Regra jerál,  se mak simu  ona SAII labele simu tan pagamentu sira seluk selu husi  Administrasaun Sentral Estadu ka husi instituisaun seguransa sosiál;

Maibé alterasaun ida ne’e permite ona benefisiáriu ne’ebé simu  pensaun vellise (reforma) ka invalidés absoluta (labele ona servisu) husi rejime kontributivu atu bele mós simu husi SAII, iha situasaun balun, tuir Dekretu-Lei n°17/2020 ne’ebé foin hetan mós alterasaun. Katak, karik osan pensaun nian husi rejime kontributivu mak kiik liu SAII, benefisiáriu bele simu mós SAII.

Alterasaun ba Dekretu-Lei n°19/2008 aprova iha Konsellu Ministru iha 20 outubru 2021 no haruka mai Prezidénsia Repúblika iha 5 novembru 2021.

Jornalista: Rogério Cárceres

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending