Connect with us

Edukasaun

Governu Prevee $60.000 Kapasita Foin-sa’e Promove Kualidade Tais

Published

on

Hatutan.com, (20 Dezembru 2021), Díli—Tais nu’udar elementu úniku ida husi identidade kulturál Timor-Leste nian. Hori otas no hori ua’in, bei-ala sira Timor nian soru-tais, hodi utiliza ba atividade kulturál no  nu’udar mós prenda ida atribui ba bainaka espesiál sira ne’ebé vizita sira-nia knua.

PM Taur Matan Ruak ho Sekretáriu Estadu Teofilio Caldas hare hela inan-feton ida pratika soru-tais Timor, 20 Dezembru 2021. Foto/Hatutan.com

Iha tinan ne’e, UNESCO rekoñese ona tais Timor hanesan patrimóniu kulturál imateriál pertense ba Timor nian. Nune’e, Governu liuhusi Sekretáriu Estadu   Arte no Kultura (SEAC, sigla Portugés) komprometidu kontinua promove liuhusi prevee osan $60.000 hodi fó kapasitasaun ba foin-sa’e sira atu kontínua mantein atividade soru-tais ho kualidade no nia orijinalidade.

Sekretáriu Estadu Arte no Kultura, Teofilo Caldas iha nia entrevista ho jornalista sira iha Timor Plaza, Segunda (20/12/2021) hateten, Timor-Leste marka tan istória foun ida iha pájina mundiál tanba hetan rekoñesimentu husi UNESCO ba Tais nu’udar Patrimóniu Kulturál Immaterial.

Governu garante  katak ho rekoñesimentu ne’e hatudu identidade Timor-oan nian hetan atensaun másimu husi mundu internasionál no governu iha obrigasaun atu servisu hamutuk ho parseria sira ba dezenvolvimentu Tais iha Timor.

Advertisement

“Ita sei tau osan ba treinamentu no formasaun kona-bá soru-tais no ita hakarak hatudu ba mundu internasionál Tais orijinál Timor-oan nian ne’ebé nia kualidade as no di’ak iha merkadu mundiál,” Teofilo Caldas afirma.

Atu hadi’a kualidade tais, Governu iha ona planu atu enkaixa mós edukasaun bázika kona-bá prosesu soru-tais iha edukasaun primária to iha ensinu superiór, atu nune’e, kultura soru-tais la bele hotu ka para de’it iha inan-aman sira, maibé tenke tutan husi jerasaun ba jerasaun.

Primeiru Ministru Taur Matan Ruak, ne’ebé partisipa iha serimónia rekoñesimentu tais Timor hosi UNESCO ne’e, hateten Tais hatudu identidade kulturál Timoroan nian, tanba ne’e, presiza ema hotu nia servisu hamutuk atu dezenvolve riku-soin ne’ebé jerasaun sira antes ne’e husik hela.

Tais sai mós hanesan uzu tradisionál ne’ebé ema uza iha serimónia kulturál, simu bainaka no lia fetosaa no umane.

“Ha’u haksolok tebes tanba Tais hetan ona rekoñesimentu husi organizasaun mundiál UNESCO, susesu ne’e ita hotu nian.” Primeiru Ministru Taur Matan Ruak hateten.

Advertisement

Manuel Ximenes Smith  Prezidente Komité Nasionál Patrimóniu Kulturál Imateriál Timor-Leste hateten, iha loron 27 fulan-Marsu 2017 entidade nasionál sira ne’ebé trata asuntu kona-bá Tais hanesan Ministériu Turizmu Arte no Kultura, Ministériu Komérsiu Indústria no Ambiente, Sekretaria Estadu Arte no Kultura, Komisaun Nasionál Timor Leste ba UNESCO no Timor-Aid realiza Workshop Nasionál ida ho tema “Implementasaun Rejistu Patrimóniu Kulturál Imateriál Tais”.

Iha VIII Governu konstitusionál – Ministériu Ensinu Superior Siénsia no Kultura liu husi Sekretaria Estadu ba Arte no Kultura, serbisu hamutuk ho Ministériu Turizmu Komérsiu no Indústria, Sekretaria Estadu ba Igualdade no Inkluzaun, Komisaun Nasionál Timor-Leste ba UNESCO no parseiru dezenvolvimentu sira hanesan Timor Aid, Fundasaun Alola, UN Women, UNESCO Anthena Office Dili no USAID Projetu Turizmu Ba Ema Hotu estabelese Deklarasaun Entendimentu hodi servisu hamutuk liu husi Komité Nasionál ba Patrimóniu Kulturál Imateriál Timor-Leste nu’udar plataforma komún hodi servisu hamutuk ba salvaguarda patrimóniu Kulturál Imateriál Timor-Leste. Nune’e, formaliza Komité Nasionál ba Patrimóniu Kulturál Imateriál Timor-Leste iha loron 23 fulan-Abríl 2019

Tais ne’ebé mak klasifika atu rejistu ba UNESCO mak nesesáriamente haree husi kontextu prezervasaun no salvaguarda, mak hanesan Tais sira ne’ebé nia grau ameasadu as nudár ezemplu similaridade Tais sira iha Timor-Leste ho Fronteira (Suai hanesan ho Betun no Oé-Cusse hanesan ho Kefa no Soe) atu prevene kestaun dezafiu sira ne’ebé mak nasaun viziñu enfrenta, nu’udar ezemplu Batik solo ho Malaysia.

“Iha ámbitu Reuniaun Komité Intergovernmental ba Salvaguarda Patrimóniu Kulturál Imateriál iha sesaun dala XVI ne’ebé realiza iha Sidade Colombo Srilanka husi loron 13 to’o 18 fulan-Dezembru 2021, maka iha loron 14 fulan-Dezembru 2021 Oras, 23:00 OTL aprova no rejistu ona Tais iha Lista Patrimóniu Kulturál Imateriál ba Salvaguarda Urjente UNESCO,” Manuel Ximenes Smith haktuir.

Jornalista: Vito Salvadór  

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
2 Comments

2 Comments

  1. Justino Sarmento

    05/01/2022 at 2:48 PM

    Artikel furak loos, maibe oinsa ita bele monitor kona-ba numeru ema lee ka haree ba artigu ne’e?
    Thanks

    • hatutan

      06/01/2022 at 8:15 AM

      Ola belun Justino, numeru estatísticas ba trafiku asesu kada artiklu inklui ba website ne’e rasik somente husi Admin no redasaun husi midia hatutan mak bele hare’e tamba ne’e liga ho privasidade no mos planu estratejia marketing. Maibe ami hakarak informa katak HATUTAN.com nudar midia ne’ebe ho minimu trafiku asesu kada loron minumu rihun ida ba leten kada loron, no ami apresenta ba Konsellu Imprensa ona. Karik intrese hakarak hatene bele hakat mai iha redasaun hodi ami hatudu dashboard sobre ba estatísticas refere. Obrigado wain

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Governu promove prevensaun moras la hada’et ba estudante ho manorin sira

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Trending