Hatutan.com (15 Outubru 2021), Dili—VIII Governu Konstitusionál submete ona proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2022 ho montante billaun $1,675 ba Parlamentu Nasionál (PN), iha Sesta (15/10/21).

Proposta Lei OJE 2022 ho montante aprovadu billaun $1,675, sei uza hodi finansia Programas 45 liuhosi prioridade nasionál neen (6) ho objetivu atu atinje dezenvolvimentu ida ne’ebé kualidade ho kresimentu ekonómiku, ne’ebé inkluzivu no sustentável.

Programa ho orsamentu boot liu iha 2022 maka Boa Governasaun no Jestaun Institusionál ne’ebé nia objetivu atu sustenta mákina Estadu ho orsamentu totál millaun $295, tuir kedan ho Igualdade Jéneru no Inkluzaun Sosiál millaun $203,78.

Estrada no Ponte hanesan Programa ne’ebé hatuur iha pozisaun datoluk ho totál orsamentu alokadu millaun $202.

Programa Saúde ho orsamentu alokadu millaun $106,78, Edukasaun no Formasaun millaun $105,87 no Eletrisidade millaun $101,73.

Alokasaun OJE 2022 tuir prioridades nasionál neen aas liu maka iha Setór Produtivu sira hanesan Agrikultura no Turizmu, Ambiente no Konektividade ho alokasaun 27%.

Tuir kedan ho Abitasaun no Inkluzaun Sosiál 22%, Boa Governasaun 12%, Dezenvolvimentu Kapitál Umanu 10%, Dezenvolvimentu Rurál 3% no Dezenvolvimentu Setór Privadu 0,5%.

Aleinde ne’e, ba funsionamentu mákina Estadu hetan alokasaun 18% no atividade seluk 8%.

Alokasaun Proposta OJE 2022 tuir klasifikasaun ekonómiku aas liu maka iha Transférensia Públika ho montante millaun $565,9.

Tuir kedan ho Bens no Servisu millaun $449,8. Kapitál Dezenvolvimentu hetan alokasaun millaun $401,7. Saláriu no Vensimentu millaun $233 no Kapitál Menór millaun $24,4.

Medidas foun sira ne’ebé sei inklui iha Proposta OJE 2022 mak hanesan,

1. Subsídiu Ai-han ba funsionáriu públiku ho orsamentu alokadu millaun $25;
2. Fundu Resposta Emerjénsia hasoru dezastre naturál ho orsamentu alokadu millaun $15;
3. Fundu Investimentu hodi estabelese Munisípiu foun Ataúro ho orsamentu alokadu millaun $13;
4. Bolsa da Mae Jerasaun Foun ho orsamentu alokadu millaun $13, montante ne’e la-inklui millaun $6,4 hosi Governu Austrália liuhosi Apoiu Orsamentu Diretu;
5. Eleisaun Prezidensiál 2022 ho orsamentu alokadu millaun $12;
6. Dezenvolvimentu Empreza Média Ki’ik ho orsamentu alokadu millaun $5;
7. Akizisaun veíkulu no ekipamentu ba Bombeirus hodi responde ba dezastre ho orsamentu alokadu millaun $3,9;
8. Sensu Populasaun ho orsamentu alokadu millaun $3,1;
9. Estabelesimentu sistema ID Úniku ho orsamentu alokadu millaun $3 no x) Saláriu ba rekrutamentu foun F-FDTL ema 1.200 ho orsamentu alokadu millaun $1,2.

Timor-Leste ninia Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) 2011-2030 organizadu liuhosi pilár importante haat mak hanesan Enkuadramentu Institusionál, Kapitál Sosiál, Dezenvolvimentu Ekonómiku no Dezenvolvimentu Infraestrutura.

Bazeia ba pilár importante haat (4) ne’e, Oitavu Governu Konstitusionál defini área prioridades neen ba tinan oin mak hanesan:

1. Dezenvolvimentu Kapitál Umanu;
2. Abitasaun no Inkluzaun Sosiál;
3. Setór Produtivu, Ambiente no Konektividade;
4. Dezenvolvimentu Setór Privadu no Kooperativa;
5. Dezenvolvimentu Rurál; no
6. Boa Governasaun.

Proposta OJE 2022 ne’e submete hosi Ministru Finansa (MF), Rui A. Gomes, akompaña hosi Ministru Asuntu Parlamentár no Komunikasaun Sosiál (MAPKOMS), Francisco Jerónimo ne’ebé simu direta hosi Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Guterres Lopes.

Jornalista: Rogério Cárceres