Hatutan.com, (09 Janeiru 2024), Díli-Eis Ministra Saúde iha VIII Governu Konstitusionál, Odete Maria Freitas Belo, informa iha nia mandatu estabelese duni kontratu ho kompañia 22 iha tinan 2022 hodi fornese produtu medikamentu bá SAMES (Serviço Autónomo de Medicamentos e Equipamentos de Saúde) no tempu ne’ebá empreza sira fornese duni ai-moruk hodi utiliza to’o tinan 2023.

Lee Mós: Stoke Out Ai-Moruk Tanba Kompañia 22 Ne’ebé MS Kontrata iha 2022 La Fornese Ai-Moruk To’o Agora

Eis Ministra Saúde, Odete Maria Freitas Belo. Foto/Leopoldina de Carvalho

“Ha’u   konfirma fali ho pesoál  sira iha  SAMES nian kona-ba kontratu sira ne’ebe mak halao duni iha ha’u nia mandatu hanesan Ministra Saúde ne’e iha duni kompañia balun sidauk fornese a-imoruk sira.  Ha’u iha duni informasaun hosi pesoal sira SAMES nian no  tuir duni ha’u nia konsiensia katak 2022, se ita ko’alia kona-bá 2021 ho 2022 kompañia sira hato’o ona sira nia item ne’ebe mak sira manan mai iha SAMES  no ita uza hotu ona,” eis Ministra Saúde Odete Maria Freitas Belo informa hodi hatán Hatutan.com iha knar fatin, Segunda ( 08/01/2024).

Odete haktuir to’o tinan 2023 mós Ministériu Saúde   laiha ona kontratu ho kompañia ruma. “Loos duni iha tempu ne’ebá SAMES halo prosesu aprvisionamenru ida ne’ebe kompetitivu la’ós ajudikasaun  direita no  kompañia sira ne’ebe mak manan ha’u labele hateten kompañia se-se? Tanba ha’u la lembra ona sirano  kompañia sira ne’e fornese ona ai-moruk sira ne’ebe mak persiza,” Odete Belo tenik.

Odete Freitas Belo rekoñese katak  iha duni kompañia rua hosi Portugál nian, kompañia ida naran Qilaba, ida ne’e nia manan kontratu tiha, iha tempu ne’eba nia lakohi fornese tanba de’it dividas ruma ne’ebé Governu halo hela ho sira,ne’e mos la’ós dividas MS nian, maibe RAEOA nian.

“Ita mós fornese ai-moruk bá RAEOA , entaun iha tempou ne’ebá RAEOA sidauk konsege selu item balun, entaun sira dehan lakohi fornese item balun bainhira RAEOA ho MS lakohi  rezolve sira-nia problema,” Odete hateten.

Iha nia mandatu tempo ne’eba,  hamutuk ho diretór sira, inklui diretór koperasaun saúde nian konsege kontaktu kompañia Portugal nian, ko’alia hamutuk no sira konsege fornese item sira ne’ebe  Ministériu Saúde persiza, ho nune item sira ne’e uza hotu ona.

Tuir informasaun ne’ebe Odete Maria Freitas Belo hetan foin lalais sira halo virement  ka transferénsia   bá osan 2023 nian hodi konsege  hetan osan  mill $800 hanesan ne’e hodi halo kontratu ho kompañia ida husi Singapura, ne’ebe kompanña ne’e bele fornese deit item bá reajente nian ne’ebe daudaun ne’e stock out hela.

Ho nune’e ai-moruk balu ho reajente ne’e, nia tenik, Ministériu Saúde sei simu iha ikus fulan-Janeiru,  tinan ne’e no mós kontratu balun tan halo ho kompañia balun hosi Indonézia atu oferese soru NS nian mai HNGV ne’ebe uza mós orsamento 2023 nian ne’ebe SAMES la utiliza no sei to’o iha meiadu fulan-Janeiru 2024.

“Se iha kontratu balun dehan kompañia balun sidauk fornese ai-moruk ne’e ita la hatene, se karik kompañia sira ne’e la fornesse ai-moruk entaun osan sira ne’e ita fó fila bá Estadu no sei la halo kompras,” Odete Maria Freitas Belo afirma.

Odete  dehan, iha nia tempu   alokasaun orsamentu mós uitoan  millaun $5 to’o millaun $6 ne’ebe osan ne’e la sufisiente atu sosa ai-moruk ne’ebe mak Timor-Leste persiza, maibé Ministériu Saúde zere didiak ai-moruk sira ne’e to’o ona iha rai laran no zere ona kuida no di’ak loos.

“Se enkuantu iha informasaun balun dehan iha kompañia balun sidauk fornese ai-moruk, ne’e ha’u la hatene, tan ne’e mídia bele konfirma ho diretór jerál sira tanba ne’e obrigasaun diretór jerál  Ministériu Saúde nian atu hare iha kompañia hira mak iha 2022 ho 2023 ne’e la fornese ai-moruk,” Odete Maria Freitas Belo hatutan.

Odete suzere bá  Diretór Ezekutivu Institutu Nasionál Farmasia Produtu no Medikamentu (INFPM/antigu SAMES), Brigido Simão Dias atu servisu hamutuk hodi responde bá preokupasaun balun karik iha kompañia balun ne’ebe identifika sidauk halo fornesimentu ai-moruk.

Nia prontu hamutuk ho eis-Diretór SAMES ne’ebé azonera tiha ona  hodi apoiu servisu saúde nian kona-bá fornesimentu ai-moruk.

Nia esplika, kompañia 22 ne’ebe hetan kontratu iha tinan 2022 mai husi Autrália, India no Europa, kompañia 22 ne’e kompete liuhosi konkore ne’ebé iha no iha kompañia balun MS kontratu  hodi utiliza orsamentu Covid-19, tanba TL nia orsamentu Estadu la sufisiente ona, entaun MS halo justifikasaun atu bele utiliza osan Covid-19 sosa ai-moruk item balun hanesan parasetamol, no aitem balun ne’e liga ho moras Covid-19 tanba maske Covid-19 laiha ona, maibe sintomas ne’e iha.

“Bainhira ha’u nia mandatu remata, diretór jerál entrega fali kontratu refere bá iha SAMES hodi halo pagamentu ho orsamentu Estadu tanba item sira ne’e mós bele selu ho orsamentu Estadu bainhira osanCcovid-19 la sufisiente.  Ha’u garante katak kompañia 22 ne’ebé halo kontratu ho MS iha tinan 2022 rezolvidu ona,” nia afirma tan.

Karik iha problema, Odete Belo hateten, entaun ho kompañia ne’ebé  propoin uza orsamentu Covid-19 mas ne’e nia hanoin mós rezolve ona. Ho nune’e, bainhira sidauk rezolve mak Governu iha responsabilidade atu rezolve.

Jornalista : Leopoldina de Carvalho